تبليغاتX
ريگا رئوف

ئێوارەیەكی پاییز:
چاوم هەڵبڕيوە‌و لەئاسمان ئەڕوانم
زەردەپەڕی خۆر ئاوابون لەلایەك‌و
هەڵهاتنی مانگ بەكەلی لەلایەكی ترەوە
لەخۆمەوە دەست دەبەم بۆ بەرزایی‌و
... دەمەوێ‌ خۆر دابگرم، مانگ لەمس بكەم
وابزانم دەستم نایگاتێ‌
بۆیە دادەنیشمەوە و چاوم دادەخەم
ئەمجارەیان خۆر لەدەستی راستمەوەیە‌و
مانگیش لەدەستی چەپ
+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در یکشنبه بیست و نهم آبان 1390 و ساعت 19:23 |

كۆتایی ده‌سه‌ڵات
 
 
هیچ ده‌سه‌ڵاتێك له‌ دونیادا ناتوانێت به‌رده‌وام بێت، ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ هه‌ڵقوڵاوی جه‌ماوه‌ر نه‌بێت. جا ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ حیزبێك پێكهاتبێت، یان حكومه‌تێك. به‌واتایه‌كی تر ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات به‌رئه‌نجامی كۆی جه‌ماوه‌ر نه‌بێت، ده‌سه‌ڵاتێكی دیكتاتۆره‌ و به‌رده‌وامبوونیشی په‌یوه‌ندی به‌ كاته‌وه‌ هه‌یه‌. ده‌سه‌ڵات میتۆدێكه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردن، بۆ گونجاندنی باری كۆمه‌ڵ له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجه‌كانی دنیادا. حیزب و حكومه‌ت وه‌ك دوو سیستم پێكهاته‌كه‌یان ده‌سه‌ڵاته‌. ئه‌وان هه‌م به‌جیا هه‌م به‌یه‌كه‌وه‌ هه‌وڵێكی به‌رده‌وام ده‌ده‌ن بۆ شادبوون به‌ لایه‌نه‌كانی ده‌سه‌ڵات. له‌به‌رانبه‌ردا كۆمه‌ڵگه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی سست بێت یان چالاك، دووربێت یان نزیك، ئاگاداری ئه‌و شێوه‌ جیاوازانه‌یه‌ كه‌ كۆی ده‌سه‌ڵاتێك، یان چه‌ند ده‌سه‌ڵاتێك دروست ده‌كات.
 
له‌و وڵاتانه‌دا كه‌ حكومه‌ت باره‌گای حیزبه‌كانه‌ (وه‌ك كوردستان)، ده‌سه‌ڵات دابه‌شناكرێت بۆ جیاكردنه‌وه‌ی ئه‌و دوو سیستمه‌. به‌ڵكو كۆی ده‌سه‌ڵاته‌كان وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ حیزب بێت، به‌ڵام به‌ ناوی حكومه‌ته‌وه‌. له‌هیچ یه‌كێك له‌و وڵاتانه‌شدا، كه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ حكومكردن باوی هه‌یه‌، ده‌سه‌ڵاته‌كان به‌رده‌وام نین. بۆ ماوه‌یه‌ك و جۆرێك له‌ ده‌سه‌ڵات دروست ده‌بێت، یان جۆرێك له‌ حیزب دێت و ئه‌و دابه‌شكردنه‌ ده‌كات. كێشه‌ لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ له‌سه‌رجه‌می مێژووی ئه‌و وڵاتانه‌دا كه‌ له‌م جۆره‌ن (به‌كوردستانیشه‌وه‌) شتێك نییه‌ به‌ناوی تێگه‌یشتن له‌ مێژوو، یان بیركردنه‌وه‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی پێشوو. بۆیه‌ ده‌بینین ئاساییه‌ دوای چه‌ند ساڵێك هه‌مان ده‌سه‌ڵات، كه‌ پێشتر له‌ڕێگای كوده‌تا یان ڕاپه‌ڕینی جه‌ماوه‌رییه‌وه‌ به‌دی دێت، جارێكی تر نه‌یاری بۆ دروست ده‌بێت و هه‌مان سیناریۆی رابردوو، یان ده‌سه‌ڵاتی رابردوو دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌. جارێكی تر جه‌ماوه‌ر و ده‌سه‌ڵاتی تازه‌، داوای دادگایی كردنی ده‌سه‌ڵاتدارانی پێشوو ده‌كه‌ن. ئه‌م دووباره‌بوونه‌وه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌كه‌ زۆرجار ده‌گوترێت (نه‌گۆڕین باشتره‌ له‌ گۆڕین)، به‌ڵام ئه‌وه‌ نه‌وه‌ی نوێیه‌ ده‌یه‌وێت بیگۆڕێت، نه‌ك خودی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌، ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵه‌ له‌به‌رئه‌نجامی پێشكه‌وتنه‌كاندا هه‌وڵ ده‌دات ده‌سه‌ڵات بگۆڕێت و بیگونجێنێت له‌گه‌ڵ خۆیدا، نه‌ك حیزبی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و زلهێز
.
 
له‌گۆڕینی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كانه‌ی حكومه‌ته‌كانی ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و دونیای وڵاتانی عه‌ره‌ب، ته‌نها حكومه‌ت به‌رپرسیاره‌. واته‌ ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌ت خۆی نه‌بێته‌ هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی لێی توڕه‌بێت، ئه‌وا هێزێك ناتوانێت له‌ده‌ره‌وه‌ی دونیای ئه‌و كۆمه‌ڵه‌وه‌ بێت و هانی كۆمه‌ڵگاكه‌ بدات به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵات. هیچ یه‌كێك له‌و وڵاتانه‌ی له‌م ماوه‌ی چه‌ند مانگه‌دا گۆڕاوه‌ و ده‌گۆڕێت، (گه‌ر دوور نه‌ڕۆین) ده‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگاكه‌ی خۆی هۆكارنه‌بوون، به‌ڵكو ئه‌وه‌ خودی ده‌سه‌ڵات خۆیه‌تی به‌رپرسیاربووه‌ له‌دروستكردنی قه‌یرانه‌كان و بردنی خه‌ڵك به‌ره‌و هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ لێی. ده‌سه‌ڵات چه‌ندێك هه‌وڵی مانه‌وه‌ی خۆی بدات، ئه‌وه‌نده‌ش هه‌وڵی دروستكردنی نه‌یار ده‌دات بۆخۆی. مێژووی ده‌وڵه‌ته‌كانی وه‌ك (عێراق، ئه‌فغانستان، تونس، ئێران، میسر، لیبیا، یه‌مه‌ن...) باشترین نموونه‌ن. كێشه‌ی بزوتنه‌وه‌كان دژ به‌ ده‌سه‌ڵات و، به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی حكومه‌ت و حیزب، سه‌رچاوه‌كه‌ی بێهیچ به‌هانه‌یه‌ك له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، كه‌ حكومه‌ت و حیزبی تازه‌ نایه‌وێت سود له‌ وانه‌كانی پێش خۆی وه‌ربگرێت، نایه‌وێت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كێشه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی رابردوو، به‌ڵكو هه‌مان په‌ند و وانه‌ دوباره‌ ده‌كاته‌وه‌. شتێك كه‌ده‌بوایه‌ وه‌ك ده‌رس و ته‌جروبه‌ سوودی لێوه‌ربگیرێت له‌دوای لابردن و روخانی هه‌رده‌سه‌ڵاتێك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات بیه‌وێت بمێنێته‌وه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی ترسی هه‌بێت له‌درووستبوونی نه‌یار، ئه‌وه‌یه‌ ئازادی و مافی خه‌ڵك زیاتر بره‌و پێبدات، هه‌وڵ بۆ چه‌سپاندنی یاسا بدات، گه‌شه‌پێدانی لایه‌نه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و خزمه‌تگوزارییه‌كان باشبكات، نه‌ك به‌رته‌سككردنه‌وه‌و قۆرخكردنی، یاخود كۆپیكردنی هه‌مان جۆر له‌سیاسه‌ت، كه‌ حكومه‌تی پێش خۆی هه‌یبوو
.
 
ناتوانین ته‌نها به‌چاككردنی لایه‌نێك له‌لایه‌نه‌كانی خزمه‌تگوزاری قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بكه‌ین كه‌ ئه‌و حكومه‌ته‌ یان حیزبه‌ دڵسۆزی ته‌واوی كۆمه‌ڵگایه‌ و، ده‌توانێت جیاوازبێت له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی پێشوو. ته‌نها قیرتاوكردنی جاده‌كان، دروستكردنی باڵه‌خانه‌ی به‌رز، بڕینه‌وه‌ی موچه‌و زیادكرنی، بڵاوكردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێ گۆڤار و رۆژنامه‌ و ته‌له‌فزیۆن و رادیۆ، و هه‌ندێ شتی بچوكی تر ناتوانن جیاوازی دروستبكه‌ن له‌نێوان دووباره‌بوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌كاندا، به‌ڵكو گۆڕانه‌ ریشه‌ییه‌كانی وه‌ك، دابینكردنی ئازادی تاكه‌كه‌س، باشكردنی پرۆگرامه‌كانی خوێندن.. ته‌ندروستی، سه‌ربه‌خۆیی دادگا و یاسا، به‌هێزكردنی پۆلیس و ئاسایش به‌ هه‌بوونی ڕۆشنبیرییه‌وه‌ بۆ خزمه‌تی كۆمه‌ڵگا، بوژاندنه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووری، زه‌مینه‌ خۆشكردن بۆ هه‌ڵبژاردنی ئازاد و سه‌ربه‌خۆیی ته‌واو، خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ سه‌رده‌مه‌كان و گۆڕانكارییه‌كانی جیهان، هه‌وڵدان بۆ چه‌سپاندنی مافه‌كانی ژنان و دوور خستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا له‌ خورافه‌و كه‌لتوری دواكه‌وتوانه‌، ئه‌مانه‌و ده‌یانی تر له‌ شته‌ هه‌ره‌ گرنگه‌كانی حكومه‌تێكن بۆ مانه‌وه‌ و به‌رده‌وام بوونی. له‌به‌شی پێشودا ئاماژه‌م به‌وه‌دا حكومه‌تێكی پیر ناتوانێت ببێت به‌ ڕابه‌ری گه‌نجانی سبه‌ینێ، ئه‌گه‌ر هه‌وڵ نه‌دات و به‌رنامه‌ی نه‌بێت بۆ سبه‌ینێ. گه‌وره‌ترین كێشه‌ ئه‌مڕۆ له‌ جیهانی سێیه‌مدا ئه‌وه‌یه‌ شتێك نییه‌ به‌ناوی هه‌ڵسوكه‌وت كردن له‌گه‌ڵ سه‌رده‌مه‌كاندا. ئه‌گه‌ر له‌ ساڵانی حه‌فتاكاندا گرنگرتین شت ئه‌وه‌بوو گه‌نج له‌وه‌ تێبگات چۆن مافی نیشتمانی خۆی به‌ده‌ست دێنێت؟ چۆن هه‌وڵ بۆ كوردایه‌تی ده‌دات؟ ئه‌وا ئێستا هه‌زاران شتی تر هه‌یه‌ كه‌ ده‌شێت ببێت به‌ به‌شێك له‌ ئامانجه‌كانی گه‌نجی كۆمه‌ڵگای كوردی. ناتوانین تاسه‌ر به‌ناوی كوردایه‌تییه‌وه‌ گه‌نجی سه‌رده‌مه‌كان و قۆناغه‌كان بڕه‌تێنرێت. جیهانی ئه‌مڕۆ شتێكه‌ جیاواز له‌ڕابردوو. كوردایه‌تی ئه‌مڕۆش مانایه‌كی تری هه‌یه‌ و ڕێگایه‌كی تری هه‌یه‌ بۆ خه‌بات، نه‌ك گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ پێناسه‌ كۆنه‌كانی سه‌رۆكه‌كان!. گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ش كه‌ ده‌سه‌ڵاتداران ئه‌مڕۆ دووباره‌ی ده‌كه‌نه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ترین دڵسۆزی میلله‌ت و نیشتمان په‌روه‌ر ده‌زانن و خه‌ڵكیش به‌ گێره‌شێوێن و نا دڵسۆز ده‌زانن. ته‌نانه‌ت هه‌وڵێكی باشیش هه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا تاوانباربكرێت به‌ كۆمه‌ڵێ شیعار، له‌كاتێكدا پێچه‌وانه‌كه‌ی ڕاسته‌. زۆر له‌ ده‌سه‌ڵاته‌ سیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌ خۆیان به‌ دڵسۆز و میلله‌ت به‌ نادڵسۆز ده‌ده‌نه‌ قه‌ڵه‌م، كه‌ ئه‌نجامه‌كه‌شی به‌ پێچه‌وانه‌وه‌یه‌. باشترین نموونه‌ ده‌سه‌ڵاتی به‌عس بوو كه‌ تا ڕوخاندنیشی خۆی به‌ دڵسۆزترین و نیشتمان په‌روره‌ترین ده‌زانی، هه‌رله‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاسانترین مامه‌ڵه‌ بوو بۆ دژایه‌تی كردنی كۆمه‌ڵگا و میلله‌ت
.
 
له‌ته‌واوی ئه‌و وڵاتانه‌دا كه‌ جه‌ماوه‌ر دێنه‌ سه‌رجاده‌ و داوای گۆڕانی ڕیشه‌ی ده‌كه‌ن، یه‌كه‌مین كاردانه‌وه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌، وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌یه‌ به‌خواسته‌كان و كه‌وتنه‌ به‌كارهێنانی هێزه‌ له‌دژیان، ئه‌وه‌ش بۆخۆی مه‌رگی ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ ڕاده‌گه‌یه‌نێت. ده‌سه‌ڵات له‌وكاته‌یا كۆتایی دێت كه‌ نایه‌وێت وه‌ڵامی جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی بداته‌وه‌. به‌بڕوای من ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌ دكتاتۆره‌كانیش گوێ له‌ خه‌ڵك بگرن ده‌توانن زۆر له‌وه‌ زیاتر بمێننه‌وه‌ كه‌ مه‌به‌ستیانه‌، هه‌رچه‌نده‌ دواجار ده‌سه‌ڵاتی دكتاتۆری هه‌ر ته‌مه‌نی كورته‌ و ناتوانێت تاسه‌ربێت. ئه‌مڕۆ له‌ كوردستانیشدا ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ ناویشی نه‌نێین دكتاتۆر ئه‌وا پێویستی به‌ گوێگرتنی ته‌واو هه‌یه‌ له‌ جه‌ماوه‌ر. خۆ گێل كردن و وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ و پشتگوێخستنی خه‌ڵك نه‌ك ناتوانێت ناڕه‌زاییه‌كان كۆتایی پێبێنیت، به‌ڵكو زه‌مینه‌یه‌كی له‌باریشه‌ بۆ دووباره‌ سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی ناڕه‌زایی تر و، گه‌وره‌بوونی كێشه‌كان له‌دژی ده‌سه‌ڵات. وه‌ك به‌رده‌وام له‌ میدیاكانه‌وه‌ ده‌یبینین و گوێمان لێده‌بێت و ده‌یخوێنیینه‌وه‌ ته‌واوی نوسه‌ران و ئاگایانی سیاسی داوا ده‌كه‌ن حكومه‌ت وه‌ڵامێكی جدی بداته‌وه‌ به‌ خه‌ڵك. به‌ڵام سه‌یر له‌وه‌دایه‌ ئه‌م حكومه‌ته‌ش هیچ په‌ندێكی له‌ ڕابردوو وه‌رنه‌گرتووه‌. به‌ڵام كێشه‌ی ئه‌م حكومه‌ته‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڕیاره‌كانی له‌ مه‌كته‌بی سیاسییه‌وه‌ ده‌رده‌چێت نه‌ك له‌ په‌رله‌مان و حكومه‌ته‌وه‌. سه‌رۆكی حكومه‌ت و په‌رله‌مان بڕیاره‌كان له‌ باره‌گاكانی حیزبه‌كانیانه‌وه‌ ده‌هێنن و له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانی حكومه‌تدا ده‌یخوێننه‌وه‌ نه‌ك له‌ناو هۆڵه‌كانی په‌رله‌مان و حكومه‌ته‌وه‌ ده‌ربچێت. گه‌رانه‌وه‌ی به‌رده‌وام بۆ بڕیاره‌كانی حیزب نه‌ك خزمه‌ت به‌ حكومه‌ت ناكات، به‌ڵكو گه‌وره‌ترین زه‌ره‌ر ده‌دات له‌ حیزبه‌كانیش
.
 
لێره‌وه‌یه‌ كه‌ حكومه‌تێك نه‌توانێت بڕیاری خۆی هه‌بێت ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێین ئه‌و حكومه‌ته‌ له‌ ئاستانه‌ی مه‌رگ دایه‌. هیچ حكومه‌تێك له‌ مێژوودا نه‌یتوانیوه‌ بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان سه‌ركوت بكات و له‌ناوی به‌رێت، هه‌ركاتێك حكومه‌تێك هه‌وڵی دابێت به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌یه‌كان بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان سه‌ركوت بكات، دواتر له‌ قۆناغێكی تردا بزوتنه‌وه‌كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گه‌وره‌تر سه‌ری هه‌ڵداوه‌ته‌وه‌و، تاڕاده‌یه‌كی زۆرتریش توندوتیژ تربووه‌. ته‌نانه‌ت ده‌سه‌ڵاتدارانیش كه‌وتوونه‌ته‌ به‌ر گه‌وره‌ترین ڕق و توڕه‌یی جه‌ماوه‌ر
.
 
ده‌سه‌ڵاتداران له‌ كوردستان هیچ كاتێك خۆیان به‌ خاوه‌نی كوردستان و كۆمه‌ڵگای كوردی نه‌زانییوه‌، چونكه‌ هیچ كاتێك له‌ده‌سه‌ڵاتدا خۆیان وا ده‌رنه‌خستووه‌. جا به‌هه‌رشێوه‌یه‌ك بووبێت، تا ئێستاش سه‌رۆكه‌كان هه‌مان سه‌رۆكن، به‌ڵام كاره‌كانیان بۆ خزمه‌تی خه‌ڵكی جگه‌ له‌ كات به‌سه‌ر بردن شتێكی ئه‌وتۆ نه‌بووه‌. بۆیه‌ به‌بڕوای من ئه‌م جۆره‌ ده‌سه‌ڵاته‌ ئیتر له‌ كوردستاندا كۆتایی هاتووه‌. ده‌سه‌ڵاتێك كه‌ له‌ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاتی چه‌ندین ساڵه‌یدا هه‌وڵ و ته‌قه‌لای نه‌دابێت، كه‌ خه‌ڵك متمانه‌ی پێبكات و ببێته‌ دڵسۆزو خه‌مخۆری خه‌ڵك، بۆچی پێیوایه‌ ده‌بێت بمێنێته‌وه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدا؟ پرسیار ئه‌وه‌یه‌، كه‌ خۆی به‌ لێپرسراوی كۆمه‌ڵگا نازانێت، كه‌ی به‌ته‌مایه‌ كۆتایی پێبێنێت؟!.

Friday, March 18, 2011

 

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در شنبه ششم فروردین 1390 و ساعت 15:36 |
هێزی تاك و هێزی كۆمه‌ڵ له‌ بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كاندا
 

به شی دووه م
 خاڵێكی زۆر به‌رجه‌سته‌ له‌م خرۆشانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌دا ئه‌وه‌یه‌، بیروڕای جیاوازو له‌یه‌ك نه‌چوو له‌نێو خۆپیشانده‌راندا بوونی هه‌یه‌، له‌وپه‌ڕی چه‌په‌وه‌ بیگره‌، تا ده‌گاته‌ ئه‌وپه‌ڕی ڕاست.. به‌شداره‌.
 بوونی بیروڕای جیاواز خالُێكی به‌هێزه‌ بۆ به‌ره‌و پێشچوون و گه‌شه‌كردنی بزووتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، كه‌ له‌ئاستێكی سیاسیدا هزرو پرسی خه‌ڵك ده‌بات به‌ره‌و ئاستی پێشبڕكێیه‌كی باشتر، تا ئه‌وه‌ی بزووتنه‌وه‌كان بۆ ڕاكێشانی خه‌ڵك به‌لای خۆیاندا، له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دابن ڕێگا چاره‌ی جیاوازو سه‌رنجڕاكێش بۆ به‌شێك له‌ كۆمه‌ڵگا، یاخوود بۆ زۆرینه‌ بده‌ن به‌ده‌سته‌وه‌، كه‌ ئه‌بێته‌ ململانێیه‌كی سیاسی، له‌سه‌ر هه‌رچی زیاتری پێشبڕكێ له‌سه‌ر دانی ئه‌ڵته‌رناتیفی باش و به‌جێ، بۆ ئاڵ و گۆڕ له‌ سیستمی سیاسی و ئیداری، ته‌نانه‌ت بۆ به‌رنامه‌دانان و پێشكه‌ش كردنی خزمه‌تگوزاری به‌خه‌ڵك. ئه‌م جۆره‌ كاركردنه‌ بێگومان شێوه‌ كاركردنێكی ئاشتیانه‌یه‌، ته‌واو له‌باره‌ بۆ پێكه‌وه‌ ژیانی خه‌ڵك، سه‌رباری بوونی هه‌ر جۆره‌ بیروڕایه‌كی جیاواز، له‌ ته‌واوی جومگه‌كانی كۆمه‌ڵگادا. ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ پره‌نسیبه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی پێكه‌وه‌ ژیانی سیاسی.
 بۆ نمونه‌ كاتێ له‌ ووڵاتی میسر خه‌ڵك به‌ ملیۆَنه‌ها هاتنه‌ سه‌رشه‌قامه‌كان، پێكهاته‌ی سه‌رجه‌م چین و توێژه‌كانی كۆمه‌ڵ بوون، به‌هیچ شێوه‌یه‌ك یه‌ك بیروڕاو یه‌ك ئۆپۆزیسێون نه‌بوون، هه‌ڵگری یه‌ك مه‌یل و یه‌ك بزوتنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی نه‌بوون، ته‌نانه‌ت به‌دوای یه‌ك ئامانجی سیاسییشه‌وه‌ نه‌بوون، به‌ڵام هه‌مویان كۆكبوون له‌سه‌ر گۆڕینی سیستمی ده‌سه‌ڵات، نه‌مانی گه‌نده‌ڵی و سه‌قامگیركردنی دیموكراسییه‌ت و گه‌یشتن به‌ ئازادی تاك. له‌و كۆبوونه‌وانه‌دا ئیسلامییه‌كان.. عیملمانییه‌كان.. ڕادیكاڵه‌كان.. لیبڕاڵه‌كان، هه‌موویان پێكه‌وه‌ ئه‌و هێزه‌ مه‌زنه‌ی بزوتنه‌وه‌كه‌یان دروستكرد.
 كوردستانیش وه‌ك هه‌ر جێگایه‌كی تری ئه‌م دونیایه‌ بیروڕای جیاواز یه‌كێكه‌ له‌خه‌سڵه‌ته‌كانی پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگاكه‌ی، به‌ڵام فرسه‌ت و ده‌رفه‌تی بۆ نه‌خوڵقاوه‌، تا بتوانێت ئه‌م ڕووه‌ی پێكه‌وه‌ ژیانی سیاسی وه‌ده‌ربخات، و له‌گه‌ڵی بژی به‌شێوه‌یه‌كی شارستانیانه‌ و مه‌ده‌نیانه‌. نه‌بوونی ئه‌م فرسه‌ته‌ جگه‌ له‌ كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، په‌یوه‌ندی به‌ده‌سه‌ڵاته‌ سیاسیه‌ یه‌ك له‌دواییه‌كه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، كه‌ فرسه‌تی پێكه‌وه‌ ژیانی بۆ بیروڕای جیاواز نه‌ك هه‌ر نه‌داوه‌، بگره‌ به‌شێوازی جۆراوجۆر له‌هه‌وڵی سه‌ركوت و كپ كردنی ده‌نگی جیاوازو بیری جیاواز له‌ ده‌سه‌ڵات، بووه‌. هه‌رچه‌نده‌ لێره‌وله‌وێ ده‌نگۆی ئازادی و دیموكراسی بڵاوده‌كرایه‌وه‌و، به‌جۆرێك له‌ جۆره‌كان باس له‌هه‌بوونیان ده‌كرا، به‌ڵام باشترین نمونه‌ بۆ كه‌موكورتییه‌كانی ئه‌و سیستمه‌ بریتی بوو له‌ سه‌ركوتكردنه‌كانی ڕۆژنامه‌نوسان.. حیزبه‌ بچوكه‌كان.. فه‌رامۆشكردنی كۆمه‌ڵگا به‌هه‌موو چین و توێژه‌كانییه‌وه‌.. به‌هه‌ندوه‌رنه‌گرتنی ڕه‌خنه‌كان.. كپكردنی هه‌موو هه‌وڵێك بۆ ئاڵوگۆڕ و ئه‌ڵته‌رناتیڤی جیاواز.. زیادبوونی ده‌زگای حیزبی و كۆنتڕۆڵكردنی ئۆرگانه‌كانی ده‌زگاكانی به‌ڕێوه‌بردن.
 دوای هاتنی ده‌سه‌ڵاتی حیزبه‌ كوردیه‌كان خه‌ڵكی كوردستان دووچاری ڕاستیه‌كی دژوار بوون. ئه‌وان پێیان وابوو هه‌ر كه‌س به‌كوردی قسه‌ی كردوو وتی خه‌مخۆری گه‌لم ئیتر ته‌واو، ئه‌وا سته‌می سه‌ر خه‌ڵكی كورد نامێنێت و هه‌موان به‌ ئاشتی و ته‌بایی ئه‌ژیین پێكه‌وه‌، شیعاری گه‌ل له‌و سه‌رده‌مانه‌دا بریتی بوو له‌ (گه‌نده‌ڵترین ده‌سه‌ڵاتی كورد، باشتره‌ له‌ باشترین ده‌سه‌ڵاتی بێگانه‌). به‌ڵام هه‌ر زوو له‌م خه‌ونه‌ ڕاپه‌ڕین و بینیان چۆن شه‌ڕی ناوخۆ هه‌ڵگیرسێنرا وه‌ك ئامرازێك بۆ یه‌كلایی كردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی تاكه‌ حیزبی و كۆنترۆڵكردنی هه‌رچی زیاتری ناوچه‌كان له‌لایه‌ن هه‌ریه‌ك له‌ حیزبه‌ سه‌ره‌كیه‌كان، بۆ به‌رینكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان، نه‌ك بۆ به‌دیهاتنی ئاوات و ئامانجه‌كانی خه‌ڵكی، بۆ كۆنتڕۆڵكردنی جومگه‌كانی كۆمه‌ڵگا، نه‌ك به‌گه‌رخستنی خزمه‌تگوزاری باشتر، بۆ له‌یه‌كترازاندن و په‌رته‌وازه‌كردنی خه‌ڵكی كوردستان، نه‌ك به‌یه‌كه‌وه‌به‌ستنه‌وه‌ و نزیكخستنه‌وه‌یان له‌یه‌كتر. به‌رگریكردن له‌مه‌سه‌له‌ نه‌ته‌وایه‌تیه‌كان و سته‌می سه‌ر خه‌ڵكی كورد نه‌ك له‌ماوه‌ی ئه‌م بیست ساڵه‌دا لانه‌چووه‌ كه‌ فرسه‌ت و ده‌رفه‌تی زۆر باشی بۆ گوونجابوو، به‌ڵكو وه‌ك سته‌مێكی بێچاره‌سه‌ر ماوه‌ته‌وه‌و هه‌مووشمان ئه‌یبینین كه‌چۆن مامه‌ڵه‌ ده‌كرێت له‌ پایته‌خت له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ چاره‌نوسسازه‌كانی كورد.
 خۆپیشاندانه‌كانی ئه‌م دواییه‌ (وه‌ك باسی لێوه‌ده‌كرێت) به‌رهه‌می یه‌كڕۆژ و دووڕۆژی بیركردنه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵكو كۆی مێژوویه‌كه‌، كه‌ هه‌مووی پێكه‌وه‌ ئه‌مڕۆ به‌جیاواز له‌بوونی جیاوازی بیروڕا، هه‌وڵی گۆڕین و تازه‌كردنه‌وه‌ی ته‌واوی لایه‌نه‌كانی ژیان ده‌ده‌ن له‌ كوردستاندا. له‌ ئێستاوه‌ ده‌بینین كه‌ چیتر خه‌ڵك نایه‌وێت مێژوی ڕابردوی بۆ خه‌باتی سیاسی دووباره‌بێته‌وه‌. ئه‌مجاره‌یان ته‌واو هه‌ست ده‌كه‌ین هه‌وڵه‌كان جیاوازن. ئه‌گه‌ر جاران خه‌باتگێڕه‌كانی شاخ بوون ده‌یانویست گۆڕانكاری بكه‌ن، ئه‌وا ئه‌مڕۆ ڕۆشنبیره‌كان و گه‌نجه‌كانی شارن كه‌ ئه‌و خه‌باته‌ ده‌كه‌ن. ئه‌گه‌ر دوێنێ شۆڕشكردن بۆ كۆمه‌ڵ بوو به‌ته‌نها، ئه‌وا ئه‌مڕۆ له‌ته‌ك كۆمه‌ڵگادا ته‌واو هه‌ست به‌ داواكارییه‌كانی تاك ده‌كه‌ین، ئه‌گه‌ر دوێنێ خه‌بات به‌ چه‌ك بوو، ئه‌وا ئه‌مڕۆ خه‌بات به‌ هه‌موو شێوه‌كانیه‌تی جگه‌ له‌چه‌ك. ئه‌مه‌ش ته‌واو ئه‌و ڕاستییه‌مان بۆ ده‌رده‌خات كه‌ كۆمه‌ڵگا جیاواز بیرده‌كاته‌وه‌ له‌ سه‌رده‌مه‌كانی پێشوو. ئه‌گه‌ر زیاده‌ڕه‌وی نه‌بێت ئه‌وا به‌دڵنیاییه‌وه‌ ده‌ڵێم كه‌ ئه‌و گه‌نجانه‌ی ئێستا له‌ كوردستان داوای مافی خۆیان ده‌كه‌ن، ته‌واو وه‌ك ئه‌و گه‌نجانه‌ وان كه‌ له‌ هه‌ر گۆشه‌یه‌كی جیهاندا بیرده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ هه‌مان ماف. جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ هه‌موو گه‌نجی دونیا ده‌شێت وه‌ك یه‌ك بیربكاته‌وه‌، ئه‌وا ده‌توانم بڵێم ئه‌مجاره‌یان گه‌نجی كوردستان به‌هه‌مان شێوه‌ و هه‌مان خه‌باتی گه‌نجانی دونیاو ئه‌وروپا وێڵن به‌دوای مافه‌كانیانه‌وه‌. بۆیه‌ ئه‌مجاره‌یان جێگه‌ی هه‌ڵوێسته‌ كردنه‌ له‌سه‌ر بیركردنه‌وه‌ی گه‌نجی كورد له‌م قۆناغه‌دا.
 له‌به‌رامبه‌ریشدا ده‌سه‌ڵات تاڕاده‌یه‌كی زۆر هاوشێوه‌یه‌، له‌مامه‌ڵه‌كردنی له‌ته‌ك ناڕه‌زایه‌تی و خواسته‌كانی جه‌ماوه‌ر. ده‌توانین بڵێین ته‌نها جیاوازییه‌ك له‌نێوان ده‌سه‌ڵاتی كۆن (ده‌سه‌ڵاتی به‌عس) و ده‌سه‌ڵاتی تازه‌دا (ده‌سه‌ڵاتی ئێستای كورد) ئه‌وه‌یه‌، تاڕاده‌یه‌كی زۆر ده‌سه‌ڵاتی ئێستا ڕۆشنبیرتره‌ بۆ كپكردنه‌وه‌ و وه‌ستانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر بزوتنه‌وه‌كان. ده‌سه‌ڵاتی جاران له‌گه‌ڵ هێز و زه‌بروزه‌نگدا هه‌موو ڕاگه‌یاندنه‌كانی خستبووه‌ كار بۆ ئه‌و مه‌یدانه‌. به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتی ئێستا ڕاگه‌یاندنه‌كانی كاراترن، یان ده‌توانین بڵێین زه‌بروزه‌نگ له‌م سه‌رده‌مه‌دا به‌جۆری زۆر جیاواز خۆی ده‌نوێنێت. ئه‌گه‌ر جاران به‌ئاشكرا له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ ڕاوه‌دونانی خه‌ڵكی ده‌كرا، ئه‌وا ئێستا ته‌نها جیاوازییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و شێوه‌ ئاشكراییه‌ی پێوه‌ دیارنییه‌ وه‌ك له‌كۆندا ده‌بینرا. ئه‌گه‌ر جاران یه‌ك ده‌سه‌ڵاتی حیزب بووبێت بۆ كپكردنه‌وه‌ی ده‌نگی خه‌ڵك و ناڕه‌زاییه‌كان، ئه‌وا ئێستا زیاد له‌ حیزبێك و زیاد له‌ ده‌زگایه‌ك كارده‌كات بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی خه‌ڵك. باشترین نموونه‌ش بوونی دووده‌زگای جیاواز و كارای وه‌ك (زانیاری) و (پاراستن).. بوونی دوو میلیشیای جیاوازی حیزبی له‌كوردستاندا.. جگه‌ له‌ كاركردنه‌ جیاوازه‌كانی ده‌زگاكانی پۆلیس و ئاسایش و هێزی دژه‌تیرۆر، كه‌ كۆی هه‌موو ئه‌م هێزانه‌ بارگرانییه‌كی زۆری له‌سه‌ر شانی جه‌ماوه‌ر دروستكردووه‌.
 ده‌سه‌ڵات بۆ مانه‌وه‌ی خۆی زۆر خاراتر له‌مه‌یداندایه‌ كه‌ هه‌وڵبدات بۆ پاڵپێوه‌نانی بزوتنه‌وه‌كان بۆ دواوه‌ یاخود به‌لاڕێدابردنیان له‌هزری جه‌ماوه‌ردا. ده‌سه‌ڵات كه‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌موچاوه‌ دوباره‌كان و پیره‌كانه‌ ناتوانێت وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ و تێگه‌یشتووبێت بۆ دنیای ئه‌مڕۆ، ناتوانێت له‌ ماف و جۆری ئازادی ئه‌مڕۆ تێبگات، سیاسییه‌كانی كورد زۆر له‌وه‌ پیرترن كه‌ له‌ گه‌نجێتی ئه‌مڕۆ تێبگه‌ن. سیاسییه‌كانی ئه‌مڕۆ گه‌نج و ڕابه‌ری دوێنێ بوون، به‌ڵام ناتوانن ببن به‌ ڕابه‌ری ئه‌مڕۆ. چونكه‌ ئه‌مڕۆ گه‌نجه‌كان به‌سه‌رده‌می خۆیان بیرده‌كه‌نه‌وه‌. سه‌رده‌كه‌مه‌ش ته‌واو جیاوازه‌ به‌هه‌موو واتاكانیه‌وه‌.
 لێره‌دا كۆمه‌ڵه‌ پرسیارێك گرنگبێت ئه‌وه‌یه‌: ئایا له‌ناو ئه‌م بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌دا تاك مانای خۆی هه‌یه‌؟ ئایا ده‌توانین بڵێین هێزی تاك كاریگه‌ری خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر كێشه‌كان؟ ئایا كۆمه‌ڵ كۆی بیركردنه‌وه‌ی تاكه‌كان نییه‌، به‌ڵام له‌چوارچێوه‌ی خواسته‌ گشتییه‌كاندا كارده‌كه‌ن؟
 له‌شۆڕشه‌كانی ڕابردودا، ته‌نانه‌ت له‌ ده‌سه‌ڵاتیشدا هه‌میشه‌ قازانج و به‌رژه‌وه‌ندی كۆمه‌ڵ له‌پێش ماف و خواسته‌كانی تاكه‌وه‌ هاتووه‌، هیچ كات جێگه‌ی ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ كه‌ تاك پێناسه‌ی خۆ بكات و ده‌ورو نه‌خشی له‌ به‌ڕێوه‌بردن و گۆڕانكاریدا پشتگوێخراوه‌ و هه‌موو بڕیاره‌كان جگه‌ له‌ ده‌سته‌جه‌معییه‌كی ئاماده‌كراوی پێشوه‌خت، شتێكی تازه‌گه‌ری و شیكردنه‌وه‌ی تاكی تێدانه‌بووه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر سه‌یری په‌رله‌مانی كودستانی ساڵانی نه‌وه‌ده‌كان و ناوه‌ڕاستی دووهه‌زار بكه‌ین ئه‌وا ته‌واو هه‌ست به‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ تاكه‌كان خاوه‌نی هیچ بیركردنه‌وه‌یه‌ك نه‌بوون جیاواز له‌وانه‌ی تر، به‌ڵام ئه‌مڕۆ به‌ئاشكرا ده‌بینین كه‌ تاكه‌كانی ناو په‌ڕله‌مان، ئه‌گه‌رچی كه‌میش بێت، ئه‌وا خاوه‌نی ده‌نگی خۆیانن و به‌شێوازێك له‌ شێوازه‌كان بیروڕاكانی خۆیان ده‌رده‌خه‌ن. ته‌نانه‌ت ئێستا له‌ناو سه‌ركردایه‌تی حیزبه‌كانیشدا هه‌ست به‌ جیاوازی بیركردنه‌وه‌كان ده‌كه‌ین، ئه‌گه‌رچی زۆر هه‌وڵ هه‌یه‌ بۆ كپكردنه‌وه‌ی، به‌ڵام دواجار ته‌واو هه‌ستی پێده‌كرێت.
 ئه‌گه‌ر پێشتر سه‌رۆكی خێزان (باوك) سه‌ربه‌ یه‌كێك له‌ حیزبه‌ سیاسییه‌كان یان خاوه‌نی ئایدۆلۆژیایه‌كی تایبه‌تی بوایه‌، ئه‌وا ئێستا ده‌توانین بڵێین ته‌واو جیاوازه‌. كه‌م خێزان ماوه‌ كه‌ ئاڵوگۆڕی بیركردنه‌وه‌ی تیادا ڕونه‌دابێت. كه‌م خێزان ماوه‌ ئاڵۆگۆڕه‌كان نه‌یگرتبێته‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان. بیركردنه‌وه‌ له‌ خێزانی ته‌قلیدیدا یه‌كلایه‌نه‌ و بڕیاری گه‌وره‌كان بوو، به‌ڵام ئه‌مڕۆ بچوكه‌كانیش ده‌شێت خاوه‌نی بڕیاری خۆیانبن. جاران یه‌ك كه‌س به‌سبوو له‌ خێزانێكدا بیربكاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مڕۆ كۆی تاكه‌كانی خێزانێك خاوه‌نی بیركردنه‌وه‌ی خۆیه‌تی. ئه‌وه‌ش پێمان ده‌ڵێت كه‌ بزوتنه‌وه‌كانی ئه‌مڕۆ جگه‌ له‌ كۆی بیركردنه‌وه‌كانی تاك، هیچ شتێكی تر به‌رهه‌می نه‌هێناوه‌. ئه‌وه‌ بڕیاره‌ سیاسییه‌كانی حیزب نه‌بوو ئه‌م بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ی دروستكرد، ئه‌وه‌ مه‌كته‌بی سیاسی نه‌بوو هاته‌ سه‌رجاده‌ و داوای مافی كۆمه‌ڵ بكات، به‌ڵكو تاكه‌كان بوون لێره‌و له‌وێ كۆبونه‌وه‌ و كۆمه‌ڵیان دروستكرد. له‌یه‌كه‌م ڕۆژی سه‌رهه‌ڵدانی بزوتنه‌وه‌كه‌وه‌ هه‌تا ئێستا به‌ئاشكرا دیاره‌ كه‌ تاكه‌كان چۆن خاوه‌نی هه‌ست و بیركردنه‌وه‌ی خۆیانن. ته‌واوی ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ جێگای دڵخۆشكه‌ره‌یه‌ بۆ داهاتووی ده‌سه‌ڵات، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ماف له‌سه‌ره‌تادا داوانه‌كرێت ئه‌وا له‌دوایدا سه‌خته‌ وه‌رگرتنی، وه‌ك پێشتر ئه‌مه‌مان به‌ پراكتیك بینی.
 له‌بزوتنه‌وه‌یه‌كی ئاواهیدا زۆر ئاساییه‌ بیروڕاكان جیاوازییه‌كی ته‌واویان هه‌بێت، ته‌نانه‌ت له‌ناو ئه‌و ده‌سته‌یه‌شدا كه‌ ده‌بێته‌ به‌ڕێوه‌به‌ر. به‌ڵام كۆی هه‌موو بیركردنه‌وه‌كان به‌یه‌كه‌وه‌ ده‌بێته‌ یه‌ك ئامانج بۆ هه‌موو كۆمه‌ڵگا. من ناڵێم ده‌بێت بیركردنه‌وه‌ی تاكێك هه‌ر به‌تاكی بمێنێته‌وه‌و، نه‌چێته‌ ناو فۆرمی كۆمه‌ڵه‌وه‌، به‌ڵكو مه‌به‌ستمه‌ كه‌ تاكه‌كان خاوه‌نی قسه‌كردنی خۆیانبن بۆ بابه‌ته‌كان، بتوانن ڕه‌خنه‌ به‌پێی پێویست ئاراسته‌ بكه‌ن.
 زۆرجار لێره‌وله‌وێ ده‌یبیستین كه‌ ڕێنادرێت به‌ كه‌سێك بیروڕای خۆی ده‌ربڕێت، هه‌رله‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ساتێك له‌ساته‌كاندا هه‌ڵه‌یه‌كی كردووه‌، یاخود سه‌ر به‌ گروپێكی جیاواز بووه‌، یان وه‌ك تاك خاوه‌نی پێناسه‌ی خۆی نه‌بووه‌. یان به‌هۆیه‌ك له‌هۆیه‌كانه‌وه‌ چه‌پێنراوه‌. ئالێره‌دایه‌ كه‌ ده‌ڵێم ده‌بێت ئاگامان له‌ دوباره‌بوونه‌وه‌ی هه‌ڵه‌كانی ڕابردووبێت، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ له‌و مینبه‌ره‌ی، كه‌ له‌سه‌رادا دروستبووه‌ بۆ ماف و ئازادی، كه‌سێك نه‌توانێت ماف و ئازادی خۆی هه‌بێت بۆ قسه‌ كردن، ئه‌وا ناتوانین چاوه‌ڕوانی گۆڕانی زۆر گه‌وره‌ بكه‌ین له‌و بزوتنه‌وه‌یه‌. ڕه‌نگه‌ كه‌سانێك هه‌بن هاوڕام نه‌بن لێره‌دا. به‌ڵام كپكردنی ده‌نگی تاكێك له‌م قۆناغه‌دا، كپكردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵێك كه‌سه‌ له‌ داهاتوودا. تاكێكی ئێستا به‌دڵنیاییه‌وه‌ كۆمه‌ڵێكی داهاتووه‌. ترسان له‌ بیروڕای جیاواز له‌م قۆناغه‌دا ته‌نها دووباره‌بوونه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕابردوودا حیزبه‌ سیاسییه‌كانی كورد پێیدا ڕۆیشتوون. ئه‌وه‌ حیزب و كۆبوونه‌وه‌ حیزبییه‌كانه‌ تاكێكی جیاواز ناتوانێت ڕای خۆی ده‌ربڕێت و به‌شداربێت وه‌ك هه‌ر كه‌سێكی تر، نه‌ك بزوتنه‌وه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێستا. هه‌ڵدانه‌وه‌ی لاپه‌ڕه‌كانی مێژوو زۆرجار كینه‌ زیاتر ده‌كات نه‌ك كێشه‌كان چاره‌سه‌ربكات. مه‌به‌ستم له‌وه‌نییه‌ كه‌ تاوانباران ببه‌خشین و ڕه‌وانه‌ی هۆڵه‌كانی دادگا نه‌كرێن، به‌ڵكو مه‌به‌ستم له‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ناتوانین ئیشی دادگا بكه‌ین له‌ناو بزوتنه‌وه‌كاندا. ئیشی ئێستای بزوتنه‌وه‌كان هێنده‌ی به‌یاسایی كردنی كێشه‌كانه‌ هێنده‌ سه‌ندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كان نییه‌ له‌ یاسا. ئیشی ئێستای بزوتنه‌وه‌كان به‌خشینه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ شه‌فافییه‌تی سیاسییه‌، نه‌ك قوڵكردنه‌وه‌ی كینه‌كان و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌.
 ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ ده‌بێت ته‌واو خۆی جیابكاته‌وه‌ له‌هه‌موو بزوتنه‌وه‌كانی پێشوو، وه‌ك خۆی جیا ده‌رخستووه‌. لێره‌دا جێی خۆیه‌تی ده‌ستخۆشكه‌ری له‌و كۆمه‌ڵه‌ (په‌رژینی ئاشتی، گروپی سپی) بكه‌ین، كه‌ به‌رده‌وام ده‌یانه‌وێت ئاسایشی خۆپیشانده‌ران بپارێزن. ئه‌وكۆمه‌ڵه‌ی له‌بری پۆلیس و ئاسایش هه‌ڵده‌ستێت به‌ئه‌ركه‌كانی ئه‌وان. ئه‌و كۆمه‌ڵه‌ی له‌نێوان جه‌ماوه‌ر و به‌داخه‌وه‌ پۆلیس و ئاسایشدا دروست بووه‌. ده‌ڵێم به‌داخه‌وه‌ چونكه‌ ئه‌و پاراستنی ئاسایشه‌ له‌ئه‌ستۆی ئه‌و هێزانه‌دایه‌ نه‌ك خه‌ڵێك بێت و ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ له‌و هێزانه‌ بپارێزێت!
 دروستبوونی ئه‌و گروپه‌ بۆ پارێزگاری له‌ خۆپیشانده‌ران خه‌سڵه‌تێكی جوانی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ بوو، كه‌ده‌كرێت بكرێت به‌ سه‌ره‌تایه‌ك بۆ پێكه‌وه‌ ژیانی جیاواز.
 له‌وه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌بینین ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ جیاواز له‌ بزوتنه‌وه‌كانی تر هێنده‌ی ڕۆشنبیران خاوه‌نین، هێنده‌ سیاسییه‌كان خاوه‌نی نین. ئه‌مڕۆ ته‌واو ده‌بینین كه‌ بزوه‌تنه‌وه‌كه‌ خاڵییه‌ له‌ بیركردنه‌وه‌ سیاسییه‌كان و بڕیاره‌ سیاسییه‌كان و پێناسه‌یه‌كی سیاسیش، به‌واتایه‌كی تر ده‌توانین بڵێین ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ پێناسه‌یه‌كی جیاوازی بۆخۆی دروستكرد كه‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كی ڕۆشنبیری بوو. ئه‌وانه‌ی تا دوێنێ به‌ نوسینه‌كانیان هه‌وڵیانده‌دا خه‌ڵك له‌ مافه‌كانیان ئاگاداربكه‌نه‌وه‌ و، به‌رچاوڕونییان بۆ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵ ده‌كرد، ئه‌مڕۆ له‌نزیكه‌وه‌ تێكه‌ڵاوی بزوتنه‌وه‌كه‌ بوون و، ڕاسته‌وخۆ ده‌یانه‌وێت ده‌ورو كاریگه‌ریان هه‌بێت له‌سه‌ر ڕوداوه‌كان. ئه‌وانه‌ هه‌مووی لایه‌نه‌ پۆزه‌تیڤه‌كانی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ن كه‌ به‌ڕای من یه‌كێكه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ جوانه‌كانی مێژوو.
 

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389 و ساعت 1:6 |
 رێكا ره‌ئووف / بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان و كاردانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات

به‌شی یه‌كه‌م
 
 قۆناغی گه‌شه‌ و به‌رده‌وام بوون و ته‌نگژه‌كانی ده‌زگای پۆلیس و ده‌سه‌ڵات.
 له‌م ماوه‌یه‌ی پێشودا هه‌موومان شاهیدی ئه‌وه‌بووین كه‌ خه‌ڵك به‌هه‌موو چین و توێژه‌كانه‌وه‌، رژاونه‌ته‌ نێو شه‌قامه‌كان و، داوای: ئازادی، یه‌كسانی، كۆتایی هێنان به‌ گه‌نده‌ڵی و حوكمی میلیشیا ده‌كه‌ن، له‌ نێو هه‌رێمی كوردستاندا. له‌و ڕێپێوانه‌ جه‌ماوه‌رییانه‌دا زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری ڕێكخراوه‌ مه‌ده‌نییه‌كان و پیشه‌ییه‌كان به‌شداربوون تیایدا. هه‌ریه‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان هه‌وڵیان ده‌دا ده‌ورببینن. جا وه‌ك ناوبژیوان.. ته‌ماشاچی یاخود به‌شداربوو له‌و بزوتنه‌وه‌یه‌دا. هه‌ندێكیشیان به‌شێوه‌ی به‌یاننامه‌ و نوسراو هاتنه‌ مه‌یدان. ڕۆژ له‌دوای ڕۆژ بزوتنه‌وه‌كه‌ به‌ره‌و په‌ره‌سه‌ندنێكی زیاتر ده‌ڕۆیشت و، شارو شارۆچكه‌كانیشی ده‌گرته‌وه‌. ئێستاشی له‌سه‌ر بێت زیاتر هه‌ست ده‌كرێت كه‌ ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ به‌ره‌و ئاستێكی ڕێكخراوه‌یی ده‌ڕوات و، داخوازییه‌كان زیاتر فۆڕمه‌له‌ ده‌كات و وه‌ك هێزێكی ته‌واو ئۆپۆسزیۆن و نوێ له‌به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا وه‌ده‌رده‌كه‌وێت. ده‌ڵێم نوێ چونكه‌ پێشتر له‌و جۆره‌ ڕێپێوانه‌ له‌ كوردستاندا به‌و شێوه‌ به‌رفراوان و به‌رده‌وامه‌ ڕوینه‌داوه‌. ئه‌گه‌ر یه‌كه‌م ڕۆژ ته‌نها كۆمه‌ڵێك كه‌سانی ساده‌ و كاسبكار به‌شداربوون تیایدا، له‌شێوه‌ی گروپێكی بچوكدا، ئه‌وا ڕۆژه‌كانی دوایی بینیمان چۆن ده‌سته‌ ده‌سته‌ چینه‌كانی تری كۆمه‌ڵ، وه‌ك: مامۆستایان، فه‌رمانبه‌ران، پارێزه‌ران، دكتۆره‌كان و زۆربه‌ی زۆری به‌شه‌كانی تری كۆمه‌ڵ، ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ، تا گه‌یشته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی گه‌وره‌ترین ده‌زگای په‌روه‌رده‌یی وه‌ك زانكۆ، ڕاسته‌وخۆ هاته‌ ناو بزوتنه‌وه‌كه‌وه‌. له‌به‌رامبه‌ریشدا كاردانه‌وه‌كانمان بینی و، لێره‌و له‌وێ ئاگامان له‌ بۆچونه‌كان بوو، كه‌ ده‌گوتران له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌. كاردانه‌وه‌ی حیزبه‌ سیاسییه‌كانمان بینی و، زانیمان چۆن ده‌زگاكانی پۆلیس و ئاسایش مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ردا ده‌كه‌ن.
 لێره‌دا ده‌پرسین ئایا بزوتنه‌وه‌كه‌ چ جۆره‌ ئاستێك بوو له‌و ئاستانه‌ی كه‌ داخوازییه‌كانی پێ پێوانه‌ ده‌كرێت؟ ئایا ده‌وری حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتداران چۆن بوو له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و لێشاوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌؟ ئایا ڕودانی ئه‌و كاره‌ساتانه‌ی له‌و ڕێپێوانه‌دا ڕویدا هۆكاره‌كاره‌كانی چی بوون و چ پرسیارێكمان لا دروست ده‌كات؟ كێ به‌رپرسیاره‌ له‌و كاره‌ساتانه‌ و، ئه‌و برینداركردن و كوشتنانه‌؟ ئه‌مانه‌ و چه‌ندین پرسیاریتر ده‌شێت بكرێت به‌ سه‌ره‌تای ئه‌م بابه‌ته‌مان.
 بزوتنه‌وه‌؛ له‌ ساده‌ترین پێناسه‌یدا ((میكانیزمێكی كاركردنه‌ به‌ره‌و به‌ده‌ستهێنانی ئامانجێكی دیاریكراو، بۆ ئه‌و چینه‌ی كه‌ خاوه‌نی بزوتنه‌وه‌كه‌یه‌)). جا چ هی خه‌ڵكی ساده‌ بێت، یاخود هه‌ر چین و توێژێكی كۆمه‌ڵایه‌تی یا ڕامیاری بێت. جیاكردنه‌وه‌ی جۆری بزوتنه‌وه‌كانیش شێوه‌ی كاری جیاواز و جۆری ئامانجه‌كانیان، دیاریده‌كات. بزوتنه‌وه‌ش ته‌نها یه‌ك شێوه‌كاركردنی دیاریكراوی نییه‌، ده‌شێت به‌شێوه‌ی جیاواز جیاواز خۆی له‌ بواره‌كانی كاركردنی كۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیاری وه‌ده‌ربخات. ڕێپێوان، به‌یاننامه‌، ڕاگه‌یاندن، چالاكی كۆمه‌ڵایه‌تی، چالاكی وشیاركردنه‌وه‌، و چه‌ندین جۆری تری جیاواز، شێوه‌ جیاوازه‌كانی ده‌ركه‌وتنی بزوتنه‌وه‌ جیاوازه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگان، جا چ له‌ كوردستان بێت یاخود له‌ هه‌رشوێنێكی تری جیهان. له‌به‌رامبه‌ریشدا هێزێك هه‌یه‌، كه‌ هه‌میشه‌ هه‌وڵی پاراستنی ئاسایش و كه‌رامه‌ت و گیانی خه‌ڵكی ده‌كات. هێزی سێیه‌میش به‌رپرسیاره‌ له‌وه‌ی كه‌ وه‌ڵام به‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ بداته‌وه‌ و، ڕونكردنه‌وه‌ی ته‌واو له‌سه‌ر بابه‌ته‌كان بدات. واته‌ پێكدێت له‌ (بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان، ده‌زگاكانی پۆلیس و ئاسایش، لێپرسراوه‌ حكومییه‌كان). ئه‌مانه‌ سێكوچكه‌ی ململانێكانن له‌ناو كۆمه‌ڵگادا، له‌هه‌ر شوێنێكی دنیادابن. هه‌ر به‌شه‌و له‌سه‌ر سیستمێك كارده‌كات و، پشت به‌ یاسایه‌ك ده‌به‌ستێت. بزوتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كان له‌هیچ ئان و ساتێكدا ڕاده‌ربڕینیان له‌قاڵب نادرێت. هیچ كاتێك به‌ر به‌ بۆچونه‌كانیان ناگیرێت، به‌هه‌ر قیمه‌تێك بێت. مافی ئازادی بیروڕا و ڕاده‌ربڕین به‌هه‌رشێوه‌یه‌ك بێت مافێكی ڕه‌هایه‌. له‌به‌رامبه‌ریشدا حكومه‌ت به‌رپرسیاره‌ له‌ گوێگرتن و هه‌وڵدان بۆ دۆزینه‌وه‌ی ڕێگاچاره‌ی دروست و شیاو بۆی. هێزی پۆلیس و ئاسایشیش له‌و نێوه‌نده‌دا به‌كارو چالاكییه‌كانی خۆیان هه‌ڵده‌ستن. به‌ڵام ئایا ئه‌م میكانیزمه‌ له‌ كاركردن چۆن ده‌رده‌كه‌وێت له‌ كوردستاندا؟
 
 میكانیزمی كاركردن له‌ڕێپێوانه‌كاندا:
 ڕه‌نگه‌ خراپ نه‌بێت بابه‌ته‌كه‌مان له‌ڕێگای به‌راوردكردن و هێنانه‌وه‌ی نمونه‌وه‌ شیبكه‌ینه‌وه‌و، له‌وێوه‌ هه‌وڵبده‌ین پێناسه‌ی ئازادی و، دیموكراسی، له‌ كوردستاندا بكه‌ین و، بزانین چۆن له‌و ده‌ڤه‌ره‌دا مافه‌كانی مرۆڤ و هاوڵاتیان پارێزراوه‌؟!
 بزوتنه‌وه‌ی ڕاسیسته‌كان له‌ ئه‌وروپادا – ئه‌گه‌ر وه‌ك نمونه‌یه‌كی زیندو وه‌ریبگرین – به‌شێوه‌یه‌كی زۆر ئاشكرا و ناسراو له‌ناو كۆمه‌ڵگاكانی ڕۆژئاوادا كارده‌كه‌ن و هه‌وڵ بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافه‌كانی خۆیان ده‌ده‌ن. جا ئه‌و مافانه‌ له‌ڕوانگه‌ی دژه‌ بزوتنه‌وه‌كان هه‌ر پێناسه‌یه‌كی هه‌بێت. خه‌ڵكیش به‌شێوه‌یه‌كی گشتی له‌سه‌رجه‌م كۆده‌كانیان تێده‌گه‌ن. قسه‌كردن، جلوبه‌رگ، به‌یاننامه‌كان، ڕۆژه‌كانی ڕێپێوان، ... باشترین نمونه‌ن بۆ ناسینه‌وه‌یان. هیچ كه‌سێك نییه‌ له‌ وڵاتانی ڕۆژئاوا نه‌زانێت ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ چییه‌ و چی داواده‌كات و چۆن كارده‌كات؟ له‌به‌رامبه‌ردا خه‌ڵكی ڕۆژئاوا ئاگایانه‌ ده‌ستوپه‌نجه‌ی له‌گه‌ڵدا نه‌رمده‌كات و، به‌رده‌وام كاری جدی له‌لایه‌ن به‌رپرسانه‌وه‌ (حكومه‌ت و دام و ده‌زگا ده‌وڵه‌تییه‌كان) ده‌كرێت به‌رامبه‌ر ئاستی داواكارییه‌كانیان. هه‌وڵده‌درێت به‌شێوازی جیاجیا مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ بزوتنه‌وه‌كه‌دا بكرێت، له‌پێناو پاراستنی ده‌ستكه‌وته‌ مرۆییه‌كان. چونكه‌ هه‌تا ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ به‌هێزتر و گه‌شه‌ی زیاتر بكات، له‌به‌رامبه‌ردا مافه‌كانی مرۆڤ ده‌كه‌وێته‌ ژێرپرسیاره‌وه‌. باشترینیشیان مافی په‌نابه‌ره‌ كه‌ یه‌كه‌مین زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بێت، له‌سه‌ركه‌وتنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌دا. بزوتنه‌وه‌ی ڕاسیسته‌كان زۆرجار توندوتیژی لێكه‌وتۆته‌وه‌. شه‌ڕوئاژاوه‌ی هێناوه‌ و، بریندار و كوژراوی لێكه‌وتۆته‌وه‌. لێره‌و له‌وێ هه‌وڵده‌درێت به‌ر به‌ چالاكییه‌كانیان بگیرێت، له‌لایه‌ن دژه‌بزوتنه‌وه‌كه‌وه‌. ڕاسیسته‌كان ده‌یانه‌وێت له‌ڕێگه‌ی كاركردنیانه‌وه‌ كۆمه‌ڵگا بخه‌نه‌ ژێرده‌ستی خۆیانه‌وه‌. ده‌یانه‌وێت ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ ڕۆژئاوا فه‌راهه‌م كراوه‌ بۆ ئێمه‌یه‌ك كه‌ وه‌ك په‌نابه‌ر تیایدا ده‌ژین، ئه‌وان كۆتایی پێبێنن و له‌ناوی به‌رن. واته‌ ئه‌گه‌ر به‌زمانێكی ساده‌ بڵێین ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ هیچ دیارییه‌كی تازه‌ی پێنییه‌ بۆ كۆمه‌ڵگا و چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی. جگه‌ له‌ دروستكردنی قه‌یران.
 له‌به‌رامبه‌ردا پۆلیس ناچاره‌ پارێزگارییان لێبكات، كه‌ وه‌ك بزوتنه‌وه‌یه‌ك مافی چالاكی سیاسی و ڕۆشنبیری و كۆمه‌ڵایه‌تییان هه‌یه‌. به‌مانایه‌كیتر وه‌ك هه‌ر هاوڵاتییه‌كی تری ناو كۆمه‌ڵگا خاوه‌نی هه‌موو مافێكن له‌چوارچێوه‌ی یاسادا. ڕاسیسته‌كانیش هاوڵاتی ناوكۆمه‌ڵگان و خاوه‌نی هه‌مان مافن.
 له‌كاتی خۆپیشاندانیان وه‌ك بزوتنه‌وه‌یه‌ك، زۆرجار شلۆقییه‌كی له‌ئه‌ندازه‌به‌ده‌ر ده‌هێننه‌ كایه‌وه‌. كه‌سه‌رچاوه‌ی توندوتیژییه‌كانیان له‌وه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات. له‌به‌رامبه‌ریشدا پۆلیس (وه‌ك هه‌مووكه‌سێك له‌كوردستاندا ئه‌زانێت) به‌شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك هه‌ڵده‌ستێت به‌ئه‌نجامدانی كاره‌كه‌ی خۆی، كه‌ پاراستنی گیانی هاوڵاتییانه‌ له‌هه‌ردوو لایه‌نه‌كه‌. واته‌ پۆلیس ئه‌ركی پاراستنه‌ به‌گشتی، نه‌ك بیركردنه‌وه‌ له‌ جۆری ڕه‌گه‌ز و پێناسه‌ی سیایی هاوڵاتیان و بۆچون و ئاراسته‌ی ڕێپێوانه‌كان. به‌شێوه‌یه‌كی تر پۆلیس جگه‌ له‌ پاراستنی هاوڵاتییان هیچ ئه‌ركێكی تری نییه‌. پۆلیس بۆیه‌ پۆلیسه‌ بۆئه‌وه‌ی كێشه‌ ڕونه‌دات. ئه‌و بۆیه‌ له‌هه‌موو شوێنێك ئاماده‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی به‌ربگرێت له‌ڕودانی هه‌ر كاره‌ساتێك، كه‌ده‌شێت ڕوبدات، یان قابیلی ڕودانه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا پۆلیس خۆی نابێت به‌سه‌رچاوه‌ی دروستكردنی كێشه‌ و ئاژاوه‌، نابێت به‌به‌شێك له‌هیچ كام له‌و هێزانه‌ی به‌رامبه‌ر یه‌ك ده‌وه‌ستنه‌وه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌به‌رامبه‌ر حكومه‌تیشدابێت. پۆلیس له‌ئه‌وروپا له‌ژێر هیچ فشارێك و هیچ هه‌ڵبژاردنێكدا ناگۆڕێت. ئه‌وان خاوه‌نی یاسان و ته‌نها به‌و یاسایانه‌ش كارده‌كه‌ن. ناگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ بۆچوونی سه‌رۆكێكی پارتێك، وه‌زیرێك یان ته‌نانه‌ت سه‌رۆكی وڵاتیش. ئه‌وان كاری خۆیان باشده‌زانن چییه‌ و چۆن ده‌بێت؟ ده‌زانن ده‌بێت له‌به‌رامبه‌ر توندوتیژیدا چۆن وه‌ڵام بده‌نه‌وه‌. یان بۆ ڕێپێوانێك ده‌زانن چی پێویسته‌ بگیرێته‌ به‌ر، بۆ ڕونه‌دانی ته‌نگژه‌.
 حكومه‌تیش به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ و ناڕاسته‌وخۆ، به‌پێی جۆری بزوتنه‌وه‌كه‌ و قه‌باره‌یان ده‌كه‌وێته‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ و، ئاماده‌كاری بۆ كێشه‌كان. حكومه‌ت ناتوانێت هیچ ناو و ناتۆرێیه‌ك بۆ ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ بدۆزێته‌وه‌، له‌به‌رامبه‌ر نه‌بوونی وه‌ڵام بۆ داواكارییه‌كانیان. ئه‌و به‌رپرسیاره‌ له‌ چاره‌سه‌ركردن، نه‌ك زلكردنی كێشه‌كان. له‌كاتی هه‌ر ته‌نگژه‌یه‌كیشدا ڕاسته‌وخۆ حكومه‌ت دێته‌ ناو بابه‌ته‌كه‌وه‌ و، هه‌وڵی شیكردنه‌وه‌ی ده‌ده‌ن. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر داواكارییه‌كانیش هیچ مانایه‌كی پێنه‌بێت. زۆرن له‌و بڕیارانه‌ی كه‌ له‌ وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كاندا ده‌رده‌چن، له‌ژێر فشاری ڕاسیسته‌كاندا به‌ناوی ڕیفۆرمه‌وه‌. بۆنمونه‌: زانینی زمان وه‌ك مه‌رج بۆ وه‌رگرتنی ڕه‌گه‌زنامه‌ی وڵاتێكی ئه‌وروپی. وه‌ك له‌ دانیمارك و ئه‌ڵمانیا.
 له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ باسكران بزانین نمونه‌ی بزوتنه‌وه‌ی وڵاتی ئێمه‌ (هه‌رێمی كوردستان) چۆنه‌ و، پۆلیس له‌به‌رامبه‌ردا چۆن هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كات و، حكومه‌ت و لێپرسراوان چۆن وه‌ڵام به‌خواسته‌كانی جه‌ماوه‌ر ده‌داته‌وه‌؟!.
 خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌كه‌ی 17/2، وه‌ رۆژه‌كانی دوایی یه‌كێك له‌ نیشانه‌كانی سه‌رهه‌ڵدانی بزووتنه‌وه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تی.. سیاسی.. جه‌ماوه‌ری بوو، كه‌ داوایه‌كی هاوبه‌ش، هاوكات گشتگیری له‌خۆگرتبوو، بۆ سه‌رجه‌م چین و توێژه‌كان، بێجیاوازی چینایه‌تی و ڕه‌گه‌ز. ئه‌و خۆپیشاندانانه‌ له‌ئه‌نجامی كه‌ڵه‌كه‌بوونی ئه‌و هه‌موو نایه‌كسانییه‌یه‌ كه‌ چه‌ندین ساڵه‌ خه‌ڵكی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ پێوه‌ی ده‌ناڵێنن. به‌رئه‌نجامی ئه‌و دووباره‌بوونه‌وه‌یه‌یه‌ له‌ده‌سه‌ڵات بێ ویستی جه‌ماوه‌ر.. بێ گۆڕان.. بێ جیاوازی له‌نێوان سه‌رده‌مه‌كان و قۆناغه‌كانی ده‌سه‌ڵات. به‌رئه‌نجامی دووباره‌بوونه‌وه‌بوو له‌ ده‌موچاوه‌كان.. شیعاره‌كان.. په‌یڕه‌و پرۆگرامه‌كان، بێگۆڕینی ناوه‌ڕۆكه‌كان. زیادبوونی گه‌نده‌ڵی تا ئه‌وپه‌ڕی ناولێنه‌نان، به‌هه‌ده‌ردانی سامانی كوردستان به‌بێ به‌رنامه‌ و ئاگاداری خه‌ڵكی، له‌كارخستنی سیستمی به‌رێوه‌بردنی ووڵات به‌بێئامانج و سودی كۆمه‌ڵگا، ئیفلیجی له‌ته‌واوی دام و ده‌زگاكاندا به‌په‌ڕله‌مان و حكومه‌تیشه‌وه‌، هه‌مووی به‌یه‌كه‌وه‌ گه‌له‌ هۆكارێكبوون بۆ ئه‌و ڕێپێوانه‌ و گه‌یشتنی به‌و ئاكامه‌ (نه‌ك چاولێكه‌ری له‌ ووڵاتانی عه‌ره‌بی و كۆپی كردنی ته‌جرووبه‌ی ئه‌وان وه‌ك زۆرجار لێره‌و له‌وێ ده‌بیستین). قۆرخكردنی سامان و موڵكی گشتی له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ نه‌ك هه‌ر له‌كار نه‌كه‌وت به‌ڵكو رۆژ له‌دوای رۆژ زیاتر ئه‌گه‌شایه‌وه‌و، زۆرینه‌ی سامانی ووڵات كرایه‌ موڵكی شه‌خسی كاربه‌ده‌ستان و لێپرسراوان. ده‌سه‌ڵاته‌كان هێدی هێدی به‌ره‌و سیستمی پاشایه‌تی هه‌نگاویان ده‌نا. خه‌ڵكیش هێدی هێدی له‌بڕیاره‌ سیاسییه‌كان و گشتیی و چاره‌نوس سازه‌كاندا زیاتر دوور ده‌كه‌وتنه‌وه‌. له‌كاتێكدا له‌ڕودانی هه‌ر ته‌نگژه‌یه‌كی سیاسیدا زۆرترین زه‌ره‌رمه‌ند خه‌ڵكی ساده‌ و ساكاری كوردستان توش ده‌بێت، (وه‌ك له‌ ڕێپێوانه‌كه‌ی 17/2 دا بینیمان) نه‌ك سه‌ركرده‌ و لێپرسراوه‌ سیاسییه‌كان!!
 ئه‌و خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ نه‌ك هه‌ر گێره‌شێوینی نه‌بوو (وه‌ك ده‌سه‌ڵاتداران ئاماژه‌یان بۆ كرد) به‌ڵكو به‌رئه‌نجامی په‌راوێزكردن بوو له‌ بڕیاره‌كان و ڕوداوه‌كان. له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر هۆكاری ڕێپێوانه‌كه‌ هه‌رچییه‌كیش بێت، به‌كارهێنانی وشه‌ی ناشرین و سوكایه‌تیكردن پێوه‌ی نه‌ك هه‌ر ڕه‌وانییه‌ به‌ڵكو تاوانه‌!! به‌هه‌موو یاسایه‌ك و پێوانه‌یه‌كی مرۆڤایه‌تی. بۆچی بۆ بزوتنه‌وه‌یه‌كی ڕاسیستی ڕه‌وایه‌ ڕێپێوان كردن و داواكردنی مافی خۆیان، له‌كاتێكدا له‌كوردستان داواكردنی ئازادی و نان و نه‌هێشتنی گه‌نده‌ڵی و میلیشیا به‌ گێره‌شێوێنی ناوببرێت؟! بۆچی ڕه‌وایه‌ ڕاسیسته‌كان ڕێپێوان بكه‌ن بۆ ده‌ركردنی خه‌ڵك له‌وڵاته‌كه‌یان و داوای لێسه‌ندنه‌وه‌ی مافی په‌نابه‌ری بكه‌ن، له‌كاتێكدا خه‌ڵكی ئه‌م وڵاته‌ بۆینه‌بێت داوای مافه‌كانی خۆی بكات؟! هه‌رله‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتداران پێیان ناخۆشه‌ و، به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌؟! ئازادی چییه‌ ئه‌گه‌ر حكومه‌ت نه‌توانێت گوێ له‌ كه‌مینه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگا بگرێت؟! دیموكراسی چییه‌ ئه‌گه‌ر خه‌ڵك نه‌توانێت له‌ شه‌قامه‌كانی وڵاته‌كه‌ی خۆیدا به‌ئازادی قسه‌بكات و په‌نجه‌ بۆ نه‌هامه‌تییه‌كانی ڕابكێشێت؟! سیستمی حكومه‌تێك ئه‌بێت چی بێت ئه‌گه‌ر نه‌یتوانیبێت له‌ماوه‌ی سه‌رجه‌می ده‌سه‌ڵاتی خۆیدا، پۆلیسێك به‌رهه‌مبهێنێت كه‌ بتوانێت پارێزگاری له‌ هاوڵاتیان بكات. (دیاره‌ ڕوداوه‌كه‌ی ڕۆژی یه‌كه‌م گه‌وره‌ترین كه‌مته‌رخه‌می پۆلیس بوو كه‌ بووه‌ هۆی گیانله‌ده‌ستدان و برینداركردنی هاوڵاتیان. به‌ڵگه‌كان شایه‌دی ئه‌وه‌ن). له‌م جۆره‌ له‌ كاركردنی پۆلیس، ئه‌گه‌ر له‌ وڵاتێكدا بووایه‌ كه‌ دیموكراتییه‌ت و ئازادی تیابێت، ده‌بوایه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ و لێپرسینه‌وه‌ی جدی بكرایه‌ له‌و ده‌زگایه‌. له‌كاتێكدا تا ئێستا نه‌ك قسه‌ له‌ لێپێچینه‌وه‌ نییه‌ له‌ پۆلیس، به‌ڵكو وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌وان به‌رپرسیار نه‌بن خۆیان ده‌رده‌خه‌ن. به‌رئه‌نجامی ئه‌و بیركردنه‌وه‌یه‌ش زۆر ڕون و ئاشكرا دیاره‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، پۆلیس، نه‌ك هه‌ر پۆلیسی پاراستنی گیانی هاوڵاتییان نییه‌، به‌ڵكو پۆلیسی حكومه‌تیش نییه‌! چونكه‌ ئه‌گه‌ر پۆلیسی حكومه‌ت بونایه‌ ئه‌وا له‌ڕۆژه‌كانی دوای 17/2 دا نه‌ده‌بوونه‌ هۆی ته‌قه‌كردن و مامه‌ڵه‌ی توندوتیژی له‌گه‌ڵ جه‌ماوه‌ردا.
 له‌یه‌كه‌م ڕۆژی ڕێپێوانه‌كه‌دا بزوتنه‌وه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی دیاریكراو و به‌به‌رنامه‌ی به‌خۆوه‌ نه‌بینی بوو. وه‌ك ئه‌و شێوه‌یه‌ی له‌ ڕۆژه‌كانی دواییدا هه‌ستی پێده‌كرێ (بۆیه‌ به‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كی خۆڕسك و سروشتی ناوزه‌دده‌كرێت). هێشتا شێوه‌ی كاركردنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ نه‌چۆته‌ قۆناغێكی به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراو، ئه‌مه‌ش هه‌رله‌به‌ر ئه‌وه‌ی لایه‌نێك له‌ لایه‌نه‌كان به‌تایبه‌تی، هه‌وڵینه‌داوه‌ پشتگیری له‌و ڕێپێوانه‌ و بزوتنه‌وه‌كه‌ی بكات. حزبێك ڕاسته‌وخۆ خۆی نه‌كردووه‌ به‌ به‌رپرسیار له‌و بزوتنه‌وه‌یه‌. ته‌نانه‌ت هیچ ڕێكخراوێكیش ڕاسته‌وخۆ به‌رپرسیار نییه‌ له‌و به‌رده‌وامبوونه‌ی ڕێپێوان له‌ كوردستاندا. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا لێره‌ و له‌وێ هه‌ندێ حیزب و ڕێكخراو به‌شداریی جدییان تیادا كردووه‌ و، هه‌ریه‌ك به‌پێی توانا و ده‌سه‌ڵاتی خۆی هه‌وڵیداوه‌ ڕای خۆی له‌سه‌ر بابه‌ته‌كان و داخوازییه‌كان ده‌رببڕێت.
 به‌ڵام كێشه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ته‌واوی كاره‌ساته‌كاندا و ڕۆژه‌كانی ڕێپێوانه‌كاندا حكومه‌ت وه‌ك ده‌زگای به‌رپرسی خه‌ڵك و هاوڵاتیان، نه‌ك هیچ هه‌ڵوێستێكی جدی نه‌بووه‌، به‌ڵكو به‌شێوازی زۆر نابه‌جێ هه‌وڵی سوكایه‌تی كردن و خۆ ته‌ریك كردنی داوه‌ له‌ كێشه‌كاندا. كه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ له‌ كوردستان و هه‌ندێ وڵاتی دیكتاتۆردا وێنه‌ی له‌ هیچ وڵاتێكی تردا نادۆزینه‌وه‌. بێده‌نگبوون له‌ كوشتنی خه‌ڵك و گیرسانه‌وه‌ به‌ باسكردنی دروستبوونی ئاژاوه‌ نه‌ك هه‌ر كاری ده‌وڵه‌ت نه‌بوو، به‌ڵكو هۆكارێك بوو بۆ ده‌وڵه‌ت تا له‌ ڕێگای ئه‌و باسه‌وه‌ خۆی له‌و به‌رپرسیارییه‌ دوربخاته‌وه‌، كه‌ ده‌بایه‌ له‌یه‌كه‌م ساته‌وه‌ وه‌ڵامی بدایه‌ته‌وه‌. به‌ڵام ڕاسته‌ ئه‌گه‌ر له‌ هه‌رێمێكدا پۆلیس ئیشی خۆی نه‌زانێت، به‌دڵنیاییه‌وه‌ حكومه‌تیش نازانێت ده‌بێت چی بكات. یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ حكومه‌تێك نه‌توانێت مافه‌كانی خه‌ڵك دابین بكات، پۆلیس چۆن ده‌توانێت پارێزگاری له‌ مافه‌كانییان بكات!! له‌ته‌واوی هه‌ڵوێسته‌كانی حكومه‌تیشدا ئه‌وه‌ به‌دی كرا كه‌ گیانی خه‌ڵك نه‌ك هه‌ر گرنگ نییه‌، به‌ڵكو شوشه‌ شكاوه‌كانی باره‌گای حیزبێك زۆر له‌ خوێنی هاوڵاتییان گرنگتره‌. هه‌ستمان به‌وه‌ كرد كه‌ ناڕه‌حه‌تبوونی سه‌ركرده‌كان زۆر پیرۆزتره‌ له‌ ژیان و دابینكردنی نانی هاوڵاتیان. بینیمان چۆن حكومه‌ت بۆ ئاسایی كردنه‌وه‌ی باره‌كه‌ نه‌ك په‌نا ده‌باته‌ به‌ر هێز، به‌ڵكو هێزی ناوچه‌گه‌رێتی به‌كاردێنێت بۆ قوڵكردنه‌وه‌ی كێشه‌ میللیه‌كان. بینیمان كه‌ وه‌رگرتنی مه‌دالیایه‌ك له‌هه‌موو خه‌ڵكی كوردستان پیرۆزتره‌. له‌وه‌ش میحنه‌ت تر ئه‌وه‌بوو كه‌ بینیمان بۆ كوشتنی خه‌ڵك و ته‌عزێ له‌كوردستان چۆن شایی و هه‌ڵپه‌ركێ ڕێكده‌خرێت!

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در دوشنبه بیست و سوم اسفند 1389 و ساعت 0:58 |

chaw pekawtni rojnamai Hawal, lagal mn

http://issuu.com/hewalnews/docs/417hawal?viewMode=presentation&mode=embed

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در یکشنبه بیست و دوم اسفند 1389 و ساعت 22:47 |

بۆ ژنانی كوردستان... له‌ 8ی مارسدا

رێگا ره‌وف

 

له‌م قۆناغه‌دا، كه‌ رێپێوانی جه‌ماوه‌ری به‌ڕێده‌خرێت له‌زۆربه‌ی شاره‌كانی كوردستان به‌دژی گه‌نده‌ڵی و كه‌موكورتییه‌كان و... چه‌ندین داواكاری تر، كه‌ راسته‌وخۆ په‌یوه‌ندی به‌ژیانی هه‌مه‌ رۆژه‌ی خه‌ڵكه‌وه‌یه‌، له‌ گشت لایه‌نه‌كاندا. هاوكات ژنانێكی زۆر ـ به‌ دور له‌ رێكخراوه‌ ژنانه‌كانی كوردستان ـ هاتونه‌ته‌ ناو خۆپیشاندانه‌كان، به‌شداری ده‌كه‌ن، به‌شێوازی جیاجیا. ئه‌و به‌شداریكردنه‌ی ژنان جێگه‌یه‌كی زۆر گرنگ و هه‌ستیاری هه‌یه‌ له‌م ده‌وره‌یه‌، به‌تایبه‌ت له‌ هاوكێشه‌ سیاسیه‌كاندا. چون هه‌میشه‌ ژنان وه‌ك ره‌گه‌زێكی كاریگه‌ر، زۆرترین باجیان داوه‌ له‌ دواكه‌وتویی كۆمه‌ڵگادا، له‌ كه‌می خزمه‌تگوزاری، بونی بێكاری، له‌ هه‌ژاری، له‌ نه‌بونی هه‌ر پێداویستیه‌كی ته‌ندروستی و ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی و رۆشنبیری... كه‌ چه‌ندین بار ژیانی ژنانی سه‌ختتر كردوه‌.

له‌م هه‌شتی مارسه‌دا دایكانێكی زۆر جه‌رگیان سوتا، به‌گیان له‌ده‌ستدان و برینداربونی جگه‌رگۆشه‌كانیان. له‌ ماوه‌ی هه‌فته‌كانی رابردودا كوشتنی منداڵه‌كانیان جه‌ماوه‌ری توڕه‌تركرد. برینداره‌كان بوه‌ سه‌ر دێڕی رۆژنامه‌كان و شاشه‌ی ته‌له‌فزیۆنه‌كان، خۆشیان راسته‌وخۆ به‌ قسه‌ ساده‌و ساكاره‌كانیان هه‌ستی كۆمه‌ڵگای زیاتر بزواند، تاوانباران و بكوژانیش له‌ئاستی نێونه‌ته‌وه‌ییدا مه‌حكوم و ریسوا كران و ده‌كرێن.

دایكانی دڵگه‌رم...
ده‌زانم كه‌ ساڵانێكی دورودرێژ له‌ ته‌مه‌نتان سه‌رفی گه‌وره‌كردن و به‌خێو كردنی منداڵه‌كانتان كرد، هه‌موته‌مه‌نی خۆتان بۆ خۆشه‌ویستی ئه‌وان داناوه‌، به‌خێوكردن ئه‌ركێكی سه‌خت و گرنگه‌، ماندوبون و شه‌ونخونی زۆری ده‌وێت، هاوكاتیش ده‌زانم كه‌ چ جۆره‌ په‌یوه‌ندیه‌ك دروست ئه‌بێت له‌م نێوه‌دا، كه‌ به‌ وتن و باسكردن ناتوانرێت ته‌عبیری ئه‌و هه‌مو خۆشه‌ویستیه‌ بكات كه‌ دایك و باوك بۆ منداڵه‌كانیان هه‌یانه‌. زۆر به‌ساده‌یی، به‌ڵام دڕندانه‌ كه‌وتنه‌ گیانی منداڵه‌كانتان. خۆم دایكم و ده‌زانم چیتان له‌ده‌ستداوه‌!؟.

من دایكم وه‌ك ئێوه‌ و ده‌زانم چ زولمَێكی گه‌وره‌یه‌ كه‌ مناڵه‌كانتان به‌هه‌مو پێناسه‌یه‌كی ئینسانی نێونه‌ته‌وه‌یی هێشتا مناڵن و ده‌بوایه‌ رێز و حورمه‌تی ئینسانیان بگیرایه‌ و وه‌ڵام به‌داخوازیه‌كانیان بدرایه‌ته‌وه‌، نه‌ك به‌ فیشه‌ك شه‌ڵاڵی خوێنیان بكه‌ن. ئه‌وانه‌ مناڵ بون و هیچ جۆره‌ تاوانێكیان ئه‌نجام نه‌دابو، بێجگه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌ شوێنێك چاویان به‌دونیا هه‌ڵهێناوه‌ كه‌ جگه‌ له‌ به‌دبه‌ختی و نه‌هامه‌تی هیچ شتێكی تریان نه‌دیبو. ئه‌وان وه‌ك هه‌ر گه‌نجێكی تری ئه‌م دونیایه‌ داوای ئازادییان ده‌كرد! به‌دوای به‌ده‌ستهێنانی مافێكی سه‌ره‌تایی و بنه‌ڕه‌تی بۆ خۆیان و هاوچاره‌نوسیانه‌وه‌ بون!

له‌م 8ی مارسدا له‌بری باسی ژنانی ئه‌مه‌ریكا و ئه‌وروپا چی له‌وه‌زیاتر پێویسته‌ كه‌ باسی ژنانی كوردستان بكه‌ین، چی له‌وه‌ گرنگتره‌ كه‌ ئاماژه‌ به‌و قوربانییانه‌ی ژنانی كوردستان بده‌ین، له‌ڕێگای نه‌وه‌كانیان و خۆیانه‌وه‌. ره‌نگه‌ بتوانم وه‌ك دایكێك هاودڵی خۆمتان بۆ به‌یان بكه‌م و هه‌ست به‌و برینه‌ سه‌خته‌ بكه‌م كه‌ ئێوه‌ پێوه‌ی ده‌ناڵێنن، به‌ڵام ده‌زانم، كه‌س وه‌ك ئێوه‌ ناتوانێت ئه‌و ئازاره‌ راسته‌قینه‌یه‌ ده‌رك بكات كه‌ ئێوه‌ ئه‌یچێژن به‌مه‌رگی مناڵه‌كانتان.

به‌راستی ئێوه‌ ژنانێكی ئازان و دایكانێكی بێئه‌ندازه‌ به‌هێزن. ئێوه‌ نمونه‌یه‌كی زۆر به‌جه‌رگن كه‌ توانیتان ئه‌و ته‌لیسمه‌ بشكێنن، له‌جیاتی درێژه‌دان به‌ پرسه‌ی جه‌رگه‌كانتان، هاتنه‌ نێو ریزی خۆپیشاندانه‌كه‌وه‌ و وه‌فایه‌كی گه‌وره‌تان بۆ مناڵه‌ له‌ده‌ست چوه‌كانتان نیشاندا. ئه‌وه‌ ئازایه‌تیه‌كی كه‌م وێنه‌یه‌ و ئێوه‌ شایسته‌ی رێزو ته‌قدیرن بۆ ئاوه‌ها هه‌ڵوێستێك. ئێوه‌ نمونه‌ و سیمبولی ئازایه‌تین كه‌ هاوكات له‌گه‌ڵ خه‌ڵكی خرۆشاودا دێنه‌ ده‌ره‌وه‌ و داوای ئازادی و نه‌مانی گه‌نده‌ڵی ده‌كه‌ن. ئێوه‌ هێز و تینتان دا به‌ ژنان و كچانی تریش كه‌ جه‌سورانه‌ په‌یوه‌ست بن به‌ خۆپیشانده‌رانه‌وه‌. هه‌ر ئێوه‌شن ئه‌توانن به‌رده‌وامبن.

ئه‌وه‌ی ئێوه‌ كردتان كارێك بو ده‌بوایه‌ رێكخراوه‌كانی به‌ناو ژنان ده‌ستیان بۆ ببردایه‌ و له‌پێشه‌وه‌ی ئێوه‌ بونایه‌، به‌ڵام ئه‌م شه‌ره‌فی ئازایه‌تی و چاونه‌ترسیه‌ مه‌دالیایه‌كه‌ و ئه‌م هه‌شتی مارسه‌ ده‌بێت بكرێته‌ گه‌ردنی ئێوه‌. ئه‌م هه‌شتی مارسه‌ ده‌بێت رۆژی ته‌قدیر و خۆشه‌ویستی و پێرۆزبایی بێت له‌ ئێوه‌ی ئازا و نه‌ترس.

ژنانی ناڕازی و وه‌ده‌نگ هاتو...
ده‌بێت هاوكات كه‌ هاواری ئازادی ده‌كه‌ین بیرمان نه‌چێت كه‌ ئێمه‌ی ژنان هاوارێكی تریشمان ده‌وێت، مافی یه‌كسانی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ی ژن و پیاو. ئه‌مانه‌ هه‌ق و مافی شه‌رعی خۆمانه‌ و له‌ ئێستادا لێمان زه‌وتكراوه‌ و ئه‌بێت بگێڕدرێته‌وه‌ بۆ خاوه‌نه‌كانیان كه‌ ئێمه‌ی ژنانین. ته‌نها خۆمان ده‌توانین ته‌عبیر بكه‌ین له‌ بێمافی و نایه‌كسانیمان. نابێت بۆ یه‌ك له‌حزه‌ش مافه‌كانی خۆمان فه‌رامۆش بكه‌ین، چونكه‌ بێمافی به‌رامبه‌رمان هیچ كات خامۆش نیه‌ و نابێت.

ئه‌و ژنانه‌ی كه‌ ته‌لیسمی پرسه‌یان شكاندو ئازایانه‌ هاتنه‌ ریزی خۆپیشاندانه‌وه‌ هێمایه‌كی گه‌وره‌ن بۆ 8ی مارسی ئه‌مساڵ. سه‌ركه‌وتو بێت خه‌باتی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵكی كوردستان به‌ ژن و پیاوه‌وه‌. بژی ئه‌و ژنانه‌ی كه‌ رۆژانه‌ ده‌رژێنه‌ نێو شه‌قامه‌كانه‌وه‌، ئه‌یانه‌وێت ئاڵوگۆڕ بكه‌ن.

 

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در سه شنبه هفدهم اسفند 1389 و ساعت 18:43 |
ریگا رووف ، هۆزان محموود ، گولزار علی


ژنانی ئازادیخواز، خه‌مخۆرانی مافه‌كانی ژنان:
وه‌ك ده‌زانن له‌ماوه‌ی یه‌ك هه‌فته‌ی رابردوودا ته‌واوی چپنو تویژه‌كانی كومه‌لگا له‌مه‌یدانه‌كانی شارو شه‌قامه‌كاندان بۆ ده‌ربرینی ناره‌زایه‌تی په‌نگخواردووی چه‌ندین ساله‌ له‌ دژی گه‌نده‌لی، بیكاری، نه‌بوونی خزمه‌تگوزاری، نه‌بوونی ئازادی بیرورا ده‌ربرین كه‌ رۆژ له‌دوای رۆژ كه‌له‌كه‌ بووه‌و به‌دوای هه‌ل و ده‌رفه‌ته‌وه‌ بوون كه‌ ده‌ریبرن. بزووتنه‌وه‌ی ناره‌زایه‌تی خه‌لك هه‌میشه‌ زوو یان دره‌نگ دیته‌ مه‌یدان و داوای مافه‌كانی خۆی ده‌كات، ئه‌و خۆچیشاندانانه‌ی ئیستا شایه‌تی حالی خه‌لكه‌ بۆ باشتر كردنی ژیانیان داوای ئال و گۆر ده‌كه‌ن. نایه‌كسانی و جیاوازی چینایه‌تی گه‌یشتۆته‌ ئه‌وپه‌ری، له‌به‌رامبه‌ریشدا كۆشك و ته‌لاری ده‌سه‌لاتداران و مه‌سئولین به‌رزترو گه‌وروتر ده‌بیت. له‌م نیوه‌دا كه‌س وه‌ك ئیمه‌ی ژنان گورزی ئه‌و نایه‌كسانی و ناره‌وایه‌تیه‌مان نه‌خواردووه‌ له‌ماوه‌ی ئه‌م 20 سالی حكومه‌تی كوردیدا. هه‌ر له‌كوشتن و تیرۆری ژنانه‌وه‌ بگره‌ كه‌ ئیتر بینه‌ قاقای كومه‌لگای گرتووه‌ تا ده‌گاته‌ سوكایه‌تی كردن به‌ كه‌رامه‌ت و حورمه‌تی ژیانی ئینسانیمان به‌ یاسای نووسراوو نه‌نوسراو، به‌ داپلوسینی ده‌نگمان له‌لایه‌ن ده‌سه‌لاته‌وه‌ وه‌ غه‌رق كردنی كوردستان به‌ وه‌هم و خورافه‌ی مه‌زهه‌ب كه‌ ژنان گه‌وره‌ترین زه‌ره‌رمه‌ندن له‌ ئاوه‌ها سیستمیكدا.
ئه‌مرۆ رۆژیكه‌ كه‌ ده‌بیت بیینه‌ مه‌یدان و هاوشانی پیاوانی نارازی و وه‌ده‌نگ هاتوو برژیینه‌ نیو شه‌قامه‌كان و داوای مافی ئینسانی خۆمان بكه‌ین. ته‌نهاو ته‌نها خۆمان ده‌بیت داوای مافه‌كانمان بكه‌ین و نابیت چاوه‌ریی هیچ چین و تویژیكی تر ببین كه‌ بومان بیننه‌ دی. ئیمه‌ی ژنان كه‌ قوربانیه‌كی زۆرمانداوه‌ وه‌ ئه‌یده‌ین له‌ ملنه‌دانمان به‌ عورف و عاداتی دواكه‌وتووانه‌و پیاوسالاری، مه‌زهه‌ب و یاساكانی دژه‌ ژنی، ده‌بیت ئه‌مرۆش ئه‌و ته‌كانه‌و ئه‌و هه‌لویسته‌ له‌ خۆمان نیشانده‌ین كه‌ مافی یه‌كسانی ژن و پیاو جیانه‌كراوه‌یه‌ له‌ مافه‌كانی خه‌لكی نارازی و وه‌ده‌نگ هاتووی كوردستان.
ریكخراوه‌كانی ژنان:
هه‌تاكه‌ی بیده‌نگ ده‌وه‌ستن له‌ئاست قه‌تل و عام كردنی خه‌لكی خرۆشاوی كوردستان؟ هه‌تا كه‌ی مه‌سله‌حه‌تی حیزبایه‌تیتان ده‌خه‌نه‌ پیش مه‌سله‌حه‌تی مافه‌كانی ژنان؟ بۆچی وه‌ تاكه‌ی وه‌ك ته‌ماشاكه‌ری رووداوه‌كان ده‌بن؟ مه‌گه‌ر ئیمه‌ هه‌موومان گیرۆده‌ی هه‌مان ده‌ستورو یاسا نین كه‌ مافی ئینسانی بوونمان ئه‌خاته‌ ژیر پرسیاره‌وه‌؟ مه‌گه‌ر هه‌موومان به‌بی جیاوازی نالینین به‌ده‌ست هه‌ره‌شه‌ و توندو تیژیه‌وه‌؟ مه‌گه‌ر هه‌موومان نه‌مانبینی چۆن ده‌سه‌لاتداران هه‌وله‌كانی بزووتنه‌وه‌كه‌مانی به‌هه‌ده‌ر ده‌داو هه‌میشه‌ به‌ربه‌ستی كاروچالاكیه‌كانمان بوون به‌ به‌هانه‌ی جۆراوجۆر؟ ئایا ئیتر كاتی ئه‌وه‌ نه‌هاتووه‌ خه‌یال پلاوی و خۆشخه‌یالیتان وه‌لانین به‌رامبه‌ر ده‌سه‌لات؟ میژوو لیتان خۆشنابیت كه‌ له‌ وه‌ها ده‌ورانیكی دژواردا نه‌توانن هه‌لویستی مه‌سئولانه‌و به‌قازانجی ژنان هه‌لنه‌گرن.
ئیمه‌ هه‌موومان كۆیله‌ی هه‌مان ده‌سه‌لاتی پیاوسالارو دژه‌ ژنین به‌بی جیاوازی، كه‌واته‌ با ده‌نگه‌كانمان یه‌كبخه‌ین وه‌ برژیینه‌ نیو شه‌قامه‌كان تا به‌س خۆمان نوینه‌رایه‌تی خۆمان بكه‌ین وه‌ داوای مافی یه‌كسانمان بكه‌ین.
ریكخراوی ئازادی ژن به‌ هه‌موو توانایه‌وه‌ هاتۆته‌ مه‌یدان وه‌ هه‌میشه‌ باوه‌ری به‌وه‌ پته‌وه‌ كه‌ ماف ده‌سینریت وه‌ نابه‌خشریت، وه‌ هیچ لایه‌نیك ناتوانی نوینه‌رایه‌تی پرسی ژن بكات بیجگه‌ له‌ ژنان خۆیان.
بۆپیشه‌وه‌ به‌ره‌و به‌ده‌ستهینانی مافی یه‌كسانی ژن و پیاو، سه‌ركه‌ویت خه‌باتی خه‌لك به‌ ژن و پیاوه‌وه‌ بو دونیایه‌كی باشتر.
ریكخراوی ئازادی ژن له‌ عیراق ـ نوینه‌رایه‌تی ده‌ره‌وه‌
ریگا رووف ، هۆزان محموود ، گولزار علی
2011 -02-27

 

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در سه شنبه دهم اسفند 1389 و ساعت 20:7 |

ده قي ديداري كه نالي ئاسماني KNN له كه ل من.

http://knnc.net/VideoPlayer.aspx?VideoURL=http%3A%2F%2Fprograms.sbeiy.net%2Fjnan-6-2-2011.flv&ProgramID=1116

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در جمعه بیست و نهم بهمن 1389 و ساعت 1:8 |

"خێزانه‌ كورده‌كانی‌ سوید نا ئاسووده‌و سه‌رنه‌كه‌وتوون"‌

   ئا: ئاوێنه‌

هه‌ڵسوڕاوی‌ بواری‌ ژنان "رێگا ره‌ئوف" كه‌ سه‌رپه‌رشتیاری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌دوو سه‌نته‌ری‌ داڵده‌دانی‌ ژناندا له‌سوید، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ زۆربه‌ی‌ هه‌ره‌ زۆری‌ خێزانه‌ كورده‌كانی‌ سوید، خێزانی‌ نا ئاسووده‌و سه‌رنه‌كه‌وتوون‌و ده‌ڵێت "له‌ڕووی‌ توندوتیژیی خێزانییه‌وه‌ كورد له‌سویددا به‌پله‌ی‌ یه‌كه‌م دێت، له‌سه‌نته‌ری‌ شارێكی‌ ئازاد بۆ ژنان كه‌ شوێنی‌ داڵده‌دانی‌ ژنانی‌ هه‌ڕه‌شه‌لێكراوه‌، هه‌میشه‌ له‌نۆ ژوور، حه‌وت‌و هه‌شتییان ژنی‌ كوردی‌ تیایه‌".

رێگا كه‌ ماوه‌ی‌ چه‌ند ساڵێكه‌ وه‌ك هه‌ڵسوڕاوێكی‌ چالاكی‌ ژنان په‌نای‌ بردووه‌ته‌ به‌ر وڵاتی‌ سوید، ئێستا له‌دوو سه‌نته‌ری‌ "كریستینا"ی‌ په‌ناگه‌ی‌ ژنان‌و "یه‌شتا كریستاهاوس ـ شارێكی‌ ئازاد بۆ ژنان"دا وه‌ك سه‌رپه‌رشتیار كار ده‌كات، كه‌ دوو سه‌نته‌ری‌ ناحكومی سویدیین‌و كاریان هه‌ماهه‌نگی‌ كردنه‌ له‌گه‌ڵ‌ پۆلیس‌و داموده‌زگا ده‌وڵه‌تییه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌، به‌مه‌به‌ستی‌ كۆمه‌ك كردن به‌و ژنانه‌ی‌ هه‌ڕه‌شه‌یان له‌سه‌ره‌‌و رووبه‌ڕووی‌ توندوتیژی‌ خێزانیی‌ ده‌بنه‌وه‌.
رێگا به‌ئاوێنه‌ی‌ راگه‌یاند كه‌ "ئه‌م دوو سه‌نته‌ره‌ خانه‌ی‌ مه‌خفین‌و ته‌نها ئه‌و كه‌یسه‌ قورسانه‌ وه‌رده‌گرێت كه‌ مه‌ترسییان له‌سه‌ره‌".
ئه‌و، ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ كرد كه‌ له‌یه‌كه‌م هه‌نگاودا كار بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن شوێنێكی‌ ئارام‌و ئاسایش بۆ ئه‌و ژنانه‌ بدۆزرێته‌وه‌ كه‌ مه‌ترسییان له‌سه‌ره‌، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌ڕووی‌ ده‌روونیشه‌وه‌ گرنگیان پێده‌ده‌رێ‌، هوشیاریان ده‌كه‌نه‌وه‌ تا سكاڵای‌ یاسایی‌ لای‌ پۆلیس تۆمار بكه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ڕووی‌ یاساییه‌وه‌ مافیان پێشێل نه‌كرێت. رێگا وتی‌ "به‌داخه‌وه‌ له‌سویدیشدا ئه‌و ژنه‌ی‌ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ لێكراوه‌ ده‌بێت بشاردرێته‌وه‌ نه‌ك ئه‌وه‌ی‌ هه‌ڕه‌شه‌كه‌ی‌ كردووه‌".
ئه‌و، ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌ كرد كه‌ نزیكه‌ی‌ 200 سه‌نته‌ری‌ له‌مجۆره‌ له‌سویددا هه‌ن كه‌ ته‌رخان كراون بۆ ئه‌وه‌ی‌ ژنیان تیا بپارێزرێت، رێگا وتی‌ "زۆرجار ئه‌م پرسیاره‌ له‌خۆم ده‌كه‌م كه‌ ئایا سوید ئه‌وه‌نده‌ توندوتیژی‌ تیایه‌ پێویستی‌ به‌و رێژه‌ زۆره‌ له‌خانه‌ی‌ داڵده‌دانی‌ ژنان بێت؟".
وتیشی‌ "به‌بڕوای‌ من هێشتا ئه‌و سه‌نته‌رانه‌ كه‌من، چونكه‌ جاری‌ وایه‌ سه‌نته‌ره‌كان پڕ پڕن، بۆ نمونه‌ ئێمه‌ نۆ ژوورمان هه‌یه‌ له‌سه‌نته‌ری‌ شارێكی‌ ئازاد بۆ ژنان، كه‌چی‌ رۆژی‌ وایه‌ ده‌ ته‌له‌فونمان بۆ ده‌كرێت، خۆ ناتوانی‌ ژنێكی‌ تر بكه‌یته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ جێگه‌ی‌ یه‌كێكی‌ تر بكه‌یته‌وه‌، ئه‌مه‌ ده‌یسه‌لمێنێ‌ كه‌ له‌سویددا توندوتیژی ناو خێزان زۆره‌".
رێگا به‌سه‌رسوڕمانه‌وه‌ باسی‌ له‌وه‌ كرد كه‌ له‌ماوه‌ی‌ ئه‌و شه‌ش ساڵه‌ی‌ له‌خانه‌ی‌ كریستینا كاری‌ كردووه‌، ته‌نها دوو كه‌یسی‌ سویدیی‌ بینیووه‌ كه‌چی‌ ئه‌ویش دواتر ده‌ركه‌وتووه‌ هاوسه‌ره‌كانیان رۆژهه‌ڵاتیی‌ بوون، ئه‌و وتی‌ "حاڵه‌تی‌ هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌ژن، له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌ی‌ سویدی‌ خۆیدا نییه‌ یان زۆر ده‌گمه‌نه‌، خۆ سویدییه‌كیش رووبه‌ڕووی‌ هه‌ڕه‌شه‌و توندوتیژی‌ بێته‌وه‌ ئه‌وا دواتر ده‌رده‌كه‌وی‌ كه‌ ژنه‌كه‌ یان پیاوه‌كه‌ خه‌ڵكی‌ رۆژهه‌ڵاتن".
هۆكاری‌ ئه‌مه‌شی‌ گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌وروپییه‌كان زۆر باش له‌وه‌ تێده‌گه‌ن كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ كردن له‌ژن پێشێلكردنی‌ یاسایه‌‌و سزادان‌و لێپێچینه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌، به‌ڵام زۆرجار خه‌ڵكی‌ رۆژهه‌ڵاتیی‌ ئه‌م كاره‌ به‌پیاوه‌تی‌‌و جوامێریی‌ ده‌زانێت.
رێگا ئاماژه‌ی‌ بۆ ئه‌وه‌ كرد كه‌ له‌ناو رۆژهه‌ڵاتییه‌كانیشدا ئه‌و ره‌وه‌نده‌ی‌ زیاتر به‌توندوتیژی خێزانیی‌ ناسراوه‌، كورد به‌پله‌ی‌ یه‌كه‌م دێ‌‌و له‌دوای‌ ئه‌ویشه‌وه‌ عه‌ره‌ب، ئه‌و وتی‌ "له‌و نۆ ژووره‌ی‌ كه‌ له‌سه‌نته‌ری‌ شارێكی‌ ئازاد بۆ ژناندا هه‌مان بووه‌، هه‌میشه‌ حه‌وت‌و هه‌شتێكیان كوردی‌ تیابووه‌".
رێگا، پێیوایه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ له‌سوید ده‌وڵه‌ت بایه‌خی‌ زیاتر به‌ژن ده‌دات، ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌ئه‌كتیڤیی‌ ژنی‌ كوردیشه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ كرده‌‌و ئیشكه‌رن‌و هه‌وڵئه‌ده‌ن زوو فێری‌ زمان بن، به‌ڵام له‌به‌رامبه‌ردا زۆرجار پیاوه‌ كورده‌كان زمان فێر نابن، ئیش ناكه‌ن، متمانه‌یان به‌خۆیان نییه‌و تێكه‌ڵاوی‌ كۆمه‌ڵگا نابن، "ئیتر هاوسه‌نگی‌ نێوانیان تێكده‌چێ‌‌و لێكگه‌یشتن‌و رێزیان بۆ یه‌كتر نامێنێنی‌‌و سه‌ره‌نجام به‌ریه‌ككه‌وتن دروست ده‌بێ‌".
رێگا وتی‌ "به‌داخه‌وه‌ زۆربه‌ی‌ هه‌ره‌ زۆری‌ خێزانه‌ كورده‌كان له‌سوید خێزانێكی‌ فاشیل‌و نائاسووده‌ن، ئه‌وان چ له‌ژیانی‌ هاوسه‌ریی‌‌و چ له‌به‌خێوكردنی‌ منداڵیاندا سه‌رنه‌كه‌وتوون، ئه‌مه‌ واقیعێكه‌و نكۆڵی‌ لێناكرێ‌".
وتیشی‌ "تۆ به‌شه‌ش كاتژمێر ده‌توانی‌ بگه‌یته‌ سوید، به‌ڵام ئایا به‌شه‌ش كاتژمێر ده‌توانی‌ كلتوری‌ رابردوی‌ خۆت بگۆڕیت؟!".

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در شنبه بیست و سوم بهمن 1389 و ساعت 15:42 |

رێگا ره‌ئوف: چه‌پ له‌ كوردستاندا زۆر لاوازه‌


 
ره‌نج ساڵه‌یی
 
 
 
رێگا ره‌ئوف هه‌ڵسوڕاوێكی فیمینیستی چه‌پ و راگه‌یاندكارو چالاكێكی بواری داكۆكی كردنه‌ له‌ مافی ژنان، رێگا له‌م چاوپێكه‌وتنه‌ی هه‌واڵدا تیشك ده‌خاته‌ سه‌ر خاڵه‌ به‌هێز و لاوازه‌كانی فیمینیستی چه‌پ و ره‌وشی ژنانی كوردستان ده‌خاته‌ڕوو، پێیشیوایه‌ چه‌پ له‌ كوردستاندا زۆر لاوازه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ی ئازادی برێك زیاتره‌ به‌به‌راوورد به‌ شاره‌كانی ناوه‌راست و خوارووی عێراق.
 
زانیاری زیاتر له‌سه‌ر ره‌وشی چه‌پ له‌م دیداره‌دا بخوێنه‌وه‌

 
 
هه‌واڵ: تۆ وه‌ك هه‌ڵسوڕاوێكی فیمینیستی چه‌پ، به‌شداریه‌كی به‌رچاوت له‌و بواره‌دا هه‌بووه‌، خاڵه‌ لاواز و به‌هێزه‌كانی ئه‌و بواره‌ له‌ كوردستاندا چین؟

 
رێگا ره‌ئوف: “بزوتنه‌وه‌ی یه‌كسانی خوازی ژنان و پیاوان هه‌میشه‌ به‌ ده‌وره‌ی گه‌شه‌دا تێده‌په‌ڕێت، بۆیه‌ به‌بروای من ئه‌م ده‌وره‌ی گه‌شه‌یه‌ی فیمینیستی له‌ كوردستاندا له‌ نه‌وه‌ده‌كانه‌، به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ش كه‌ ئێمه‌ وه‌ك رێكخراوێكی رادیكاڵ و به‌رهه‌ڵستكار جیاواز له‌ هه‌مو رێكخراوه‌كانی دیكه‌ بوونمان هه‌بوو، مه‌به‌ستیشم نیه‌ كه‌ هه‌موو كاره‌ باشه‌كان بۆخومان بگه‌ڕێنمه‌وه‌، به‌ڵام له‌هه‌ر بزوتنه‌وه‌یه‌كدا ئه‌گه‌ر ئۆپۆزسیۆنی تێدا بێت ئه‌وا ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ به‌هێزتر ده‌بێت، خاڵێكی دیكه‌ش ئه‌وه‌ بوو كه‌ كاری هاوبه‌شمان له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و سه‌نته‌ر و رێكخراوانه‌ ده‌كرد كه‌ كاریان له‌سه‌ر مافه‌كانی ژنان ده‌كرد، ئه‌م هاوبه‌شیه‌ش هێزێكی زیاتری دابوو به‌ بزوتنه‌وه‌ی ژنان، خۆمانیش ئه‌نجامی ئه‌وه‌مان بینی ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر به‌ شێوه‌ی هه‌یكه‌لیش بێت ریفۆرمێك كرا به‌دوای خۆپیشاندانه‌كانی 8ی مارس له‌ ساڵانی 1999 -2000.
 
خاڵه‌ لاوازه‌كان: ئه‌وه‌بوو كه‌ ئێمه‌ نه‌ماین له‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌دا وه‌ به‌نه‌مانی ئێمه‌ش ئه‌و فشارانه‌ وه‌كو بزوتنه‌وه‌یه‌كی رادیكاڵ كه‌مبووه‌وه‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی ژناندا، هاوكات ئه‌و بڕگه‌یه‌ی كه‌ كوشتنی ژنان وه‌كو كوشتنی به‌ ئه‌نقه‌ست حساب ده‌كات كه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ چاك كرا، وه‌ك بیانویه‌ك به‌كارهێنرا تا بزوتنه‌وه‌ی ژنانی پی بێده‌نگ بكات هاوكات ده‌سه‌ڵات به‌به‌رنامه‌ رابه‌رانی ناوه‌ندی هاوبه‌شی ریكخراوه‌كانی ژنانی په‌رته‌وازه‌ كرد، به‌مانایه‌كی تر ئه‌وانه‌ی كه‌ رابه‌رایه‌تی بزوتنه‌وه‌ی ژنانیان ده‌كرد به‌ته‌واوی په‌رته‌وازه‌ بوون و له‌مه‌یدانی كاركردن نه‌مان به‌مه‌ش ده‌سه‌ڵات توانی پاڵ به‌ بزوتنه‌وه‌ی ژنانه‌وه‌ بنێت بۆ دواوه‌ و بێده‌نگی بكات. بۆیه‌ هه‌رچه‌ند به‌ده‌ستهێنانی بڕگه‌یه‌كی ریفۆرم باشه‌ به‌ڵام چاودێری جێبه‌جێكردنی له‌رووی كرداره‌وه‌ گرنگتر بوو كه‌به‌داخه‌وه‌ نه‌كرا، بۆیه‌ ده‌بینین كه‌ كوشتنی ژنان هه‌ر هه‌یه‌ و زۆر به‌ده‌گمه‌نیش بكوژان سزا ده‌درین
.
 
 
هه‌واڵ: به‌ڕێزت له‌كاتێكدا كادیرێكی حیزبی كۆمۆنیستی كرێكاری بوویت و كه‌سێكی به‌رچاوی رێكخراوی سه‌ربه‌خۆی ئافره‌تان و سه‌رنوسه‌ری رۆژنامه‌ی یه‌كسانی بوویت، واتا له‌یه‌ك كاتدا كادیرێكی حیزبی و هه‌ڵسوڕاوێكی رێكخراوه‌یی و رۆژنامه‌نوسێكی بوێر بویت، ئه‌م كارانه‌ چی كۆیان ده‌كاته‌وه‌ و له‌ چیدا ناكۆكن؟

 
رێگا ره‌ئوف: “به‌ر له‌وه‌ی كه‌ رێكخراوی سه‌ربه‌خۆی ئافره‌تان و رۆژنامه‌ی یه‌كسانی دابمه‌زرێنم وه‌ به‌رله‌وه‌ی حیزبیش دابمه‌زرێت من كه‌سێكی كۆمونیست بووم كه‌ ئه‌مه‌ش خاڵێكی هاوبه‌شی هه‌مو ئه‌و كارانه‌یه‌ كه‌ كۆیان ده‌كاته‌وه‌، بۆیه‌ كاتێك حیزب دامه‌زرا من په‌یوه‌ست بووم پێیه‌وه‌ به‌ڵام به‌ر له‌ دامه‌زراندنی حزبیش رێكخراوی سه‌ربه‌خۆی ئافره‌تانم به‌هاوكاری (3) ئه‌ندامی دیكه‌ دامه‌زراند، بۆیه‌ بیروبۆچوونی خۆم وه‌ك كۆمۆنیستێك له‌ دۆسیه‌ی ژناندا زیاتر بینیوه‌ته‌وه‌، وه‌ پێم وا نیه‌ كه‌ ئه‌مه‌ ناكۆكی دروست بكات له‌كاره‌كانما جگه‌ له‌ خاڵێك كه‌ كاری حیزبی و رێكخراوه‌ی جیا بكرێته‌وه‌، به‌داخه‌وه‌ ئه‌م كاره‌ نه‌كرا، هه‌رچه‌ند من كه‌سێك بووم له‌ داكۆكیكاری ئه‌وه‌ی كه‌ رێكخراوی سه‌ربه‌خۆی ئافره‌تان به‌ته‌نیا كاری خۆی بكات حزبیش وه‌ك هێزێكی حیزبی پشتیوانی بكات له‌ بزوتنه‌وه‌ی ژنان، به‌لام ئه‌و ته‌ده‌خوله‌ وه‌ك خاڵێكی لاواز مایه‌وه‌ و كاریگه‌ری سلبی هه‌بوو له‌سه‌ر كاری رێكخراو بۆیه‌ تێكه‌ڵاو كردنی ئه‌و دوو ئۆرگانه‌ گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌بوو
”.
 
 
هه‌واڵ رۆژنامه‌ی یه‌كسانی له‌سه‌رده‌می تۆدا گه‌شه‌كردنێكی به‌رچاوی به‌خۆیه‌وه‌ بینی، دواتر له‌گه‌ڵ پاشه‌كشه‌ی بزوتنه‌وه‌ی كۆمۆنیستی له‌ كوردستاندا ئه‌و رۆڵه‌ی جارانی نه‌ما، ئه‌مه‌ هۆكاره‌كه‌ی بۆچی ده‌گه‌رٍێنیته‌وه‌؟

 
رێگا ره‌ئوف: “له‌ كاتێكدا كه‌ من سه‌رنوسه‌ری یه‌كسانی بووم هاوكات سه‌نته‌ری پارێزگاری ژنانمان راگه‌یاند، ئه‌و سه‌نته‌ره‌ش كارێكی یه‌كجار فراوانی ئێمه‌ بوو له‌كارماندا كه‌ ئه‌مه‌ش له‌ رۆژنامه‌ی یه‌كسانیدا ره‌نگی دایه‌وه‌ بو به‌ كۆمه‌ڵایه‌تی كردنی. هاوكات هه‌وڵماندا زمانی نوسینی یه‌كسانی زمانێكی ساده‌ بێت و دوور بێت له‌ زمانی وشك و گه‌وره‌، قسه‌ له‌وه‌ نه‌بوو كه‌ له‌ ئاستی زمانه‌وانیه‌وه‌ بێته‌ خواره‌وه‌، به‌ڵكو قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بوو كه‌ خه‌ڵك به‌گشتی وه‌ ژنان به‌ تایبه‌ت تێی بگات له‌ مافه‌مانی، ئه‌وه‌ بوو خاڵی دره‌خشانی رۆژنامه‌ی یه‌كسانی. له‌ راستیدا من زۆر هه‌وڵمدا كه‌ نوسینی حیزبی زۆر كه‌می تێدا بڵاو بێته‌وه‌، هه‌رچه‌ند هه‌وڵه‌كان له‌ 100% به‌سه‌ركه‌وتن نه‌ده‌گه‌یشت به‌وه‌ی كه‌ فشاری حیزبی له‌سه‌ر بوو، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌مویست رۆژنامه‌ی یه‌كسانی ئۆرگانێك بێت بۆ ژنان و به‌زمانی ژنان قسه‌ بكات”.
 
 
هه‌واڵ: له‌ناو ئه‌و سێ بواره‌ی كارت تێیدا كردووه‌، خۆت له‌ كامیاندا دۆزیوه‌ته‌وه‌؟

 
رێگا ره‌ئوف: “ كاركردنم بۆ مافه‌كانی ژنان له‌ماوی 20 ساڵی رابردوودا كاریكی به‌رده‌وامی من بووه‌ به‌له‌به‌رچاو گرتنی ئه‌وه‌ی كه‌ شوێنی جوگرافیام كاریگه‌ری بووه‌ له‌سه‌ری، هه‌میشه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌و سیانه‌ كه‌ نه‌متوانیووه‌ فه‌رامۆشی بكه‌م، بۆیه‌ ئه‌وه‌ باشترین بواره‌ كه‌ خۆمم تێیدا بینیبێته‌وه‌، هه‌ر بۆیه‌ دوای (2) ساڵ له‌هاتنم بۆ سوید له‌ سه‌نته‌رێكی سویدی كه‌وتمه‌ كاركردن سه‌رباری ئه‌وه‌ی كه‌ زمانه‌كه‌شم باش نه‌بوو، به‌لام به‌هۆی ئیمكانیاتێك كه‌بووم له‌باری ته‌جروبه‌ بۆ پاراستنی ژنان توانیم ده‌ست به‌كاربم، چونكه‌ ئێمه‌ له‌ كوردستان له‌ سه‌نته‌ری پارێزگاری ژنان جۆرێك له‌و شێوه‌ كاركردنه‌مان ده‌كرد، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌مانای ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ بواری رۆژنامه‌وانیم پێ خۆش نه‌بێت، به‌ڵام بواره‌ حیزبیه‌كه‌ زۆر لاوازتره‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی حیزب هه‌میشه‌ چوارچێوه‌یه‌كت بۆ داده‌نێت و ده‌ستت ئاوه‌ڵا نیه‌، به‌ڵام كاتێك كاری رێكخراوه‌ی ژنان ده‌كه‌یت بواره‌كه‌ فراوانتره‌ بۆ كاركردن”.
 
 
هه‌واڵ: له‌ نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردوودا بزوتنه‌وه‌ی كۆمۆنیستی و كادیره‌ چه‌په‌كان له‌ مه‌یدانی سیاسی كوردستاندا ئه‌كتیڤ و رۆڵی دیاریان هه‌بوو، به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ ئیستا كه‌ هه‌ست به‌ بونیان ناكرێت، ئه‌و سه‌ره‌تا گه‌رمه‌ و ئه‌م پاشه‌كشه‌یه‌ی چه‌پ چۆن ده‌خوێنیته‌وه‌؟

 
رێگا ره‌ئوف: “سه‌ره‌تای گه‌شه‌ی بزوتنه‌وه‌ی كۆمۆنیستی له‌ كوردستان زۆر تازه‌ بوو، ته‌واوی ئه‌و قسانه‌ی كه‌ حیزبی كۆمۆنیستی كرێكاری عێراق باسی ده‌كرد شتێكی تازه‌بوو، خه‌ڵك له‌و فشاره‌ی حكومه‌تی به‌عس هاتبووه‌ ده‌ره‌وه‌، به‌جۆرێك داوای ئازادیان ده‌كرد و ئاره‌زوویان هه‌بوو كه‌ بێنه‌ مه‌یدانه‌كانی كاركردن له‌ رێكخراوه‌یی جه‌ماوه‌ری، ئه‌م فه‌زایه‌ هه‌م حیزبی كۆمۆنیستی كرێكاری گه‌شه‌ی تیاكرد، هه‌میش چه‌ندین رێكخراوی كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی له‌ پاڵ ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ بوون وه‌ گه‌شه‌یان كرد، به‌ڵام درێژه‌ دان و جێگیر كردنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ كاری دواترمان بوو به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ر به‌ سه‌تحی مایه‌وه‌، بۆیه‌ زه‌ربه‌یه‌كی زۆر جدیمان خوارد و پاشاكشه‌ی گه‌وره‌مان كرد، چونكه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ به‌س نه‌بوو كه‌ قسه‌ بۆ خه‌ڵك بكه‌یت ده‌بوو بچویتایه‌ته‌ قۆناغێكی دیكه‌وه‌، كه‌ به‌داخه‌وه‌ نه‌چووه‌ ئه‌و قۆناغه‌وه‌، ئه‌مه‌ش خالێكی زۆر لاواز بوو”.
 
 
هه‌واڵ: تۆ قه‌ڵه‌مێكی بوێر و ئازا بوویت، له‌ دوای رۆژنامه‌ی یه‌كسانیه‌وه‌ خۆت له‌ بواری رۆژنامه‌نوسی كه‌رنارگیركردووه‌، له‌ كاتێكدا خوێنه‌رێكی به‌رچاوت هه‌بوو، ئه‌م دوور كه‌وتنه‌وه‌یه‌ت توڕه‌ بوونه‌ له‌ چه‌پ یان بێهووده‌ییه‌ له‌ خوێنه‌ران؟

 
رێگا ره‌ئوف: “دوور كه‌وتنه‌وه‌م له‌ نوسین له‌ بواری رۆژنامه‌نوسیدا نه‌ توڕه‌بوونه‌ له‌ چه‌پ و نه‌ بێهوده‌ییه‌ له‌ خوێنه‌ران، چونكه‌ هه‌موو كه‌سێك بیه‌وێت شت بنوسێت كه‌م تا زۆر خوێنه‌ری خۆی ده‌بێت، بێگومان توڕه‌م له‌و گورزه‌ی كه‌ تووشی بزووتنه‌وه‌ی چه‌پ بوو، به‌ڵام مه‌سه‌له‌یه‌ك هه‌یه‌ پیمباشه‌ بیڵێم ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، به‌رله‌وه‌ی بچم بۆ وڵاتی سوید واته‌ له‌ كوردستان ده‌بوایه‌ هه‌ر له‌حزه‌ له‌خه‌باتدا بین بۆ بچوكترین و ساده‌ترین ماف، له‌كاتیكدا له‌ وڵاتێكی وه‌ك سوید هه‌موو ئه‌و مافانه‌ شتیكی زور ساده‌و حه‌تمی بوو ئه‌مه‌ش لاسه‌نگیه‌كی زۆر گه‌وره‌ی دروستكرد له‌ژیانمدا، چه‌ندین وتارم ده‌نووسی به‌ڵام بڵاوم نه‌ده‌كرده‌وه‌، چونكه‌ هه‌ستم ده‌كرد من له‌ وڵاتێكی یه‌كسان و ئازاددا دانیشتووم و زۆربه‌ی زۆری مافه‌كانم هه‌یه‌ و قسه‌ بۆ مافه‌كانی ژنان ده‌كه‌م له‌ كوردستان، به‌كورتی هه‌ستێكی دوولایه‌نه‌م بوو چونكه‌ ده‌مزانی كه‌ خه‌بات بۆ مافی ژنان له‌ ئه‌رزی واقیع، واته‌ كوردستانه‌ بۆ من نه‌ك سوید ئه‌و هه‌سته‌ زۆر به‌هێز بوو له‌مندا”.
 
 
هه‌واڵ: هیچ پرۆژه‌یه‌كت هه‌یه‌ بۆ گه‌رانه‌وه‌ بۆ نوسین؟

 
رێگا ره‌ئوف: “پێم وانیه‌ كه‌ وه‌ستابێتم له‌ نوسیندا، چونكه‌ چاوپێكه‌وتن جۆریكه‌ له‌نووسین و منیش له‌م ماوه‌یه‌دا چه‌ندین چاوپیكه‌وتنم ئه‌نجامداوه‌، جگه‌ له‌و چالاكیانه‌ی به‌شێوه‌ی جیاجیا و له‌شوینی جیاواز جیاوازدا ئه‌نجامم داوه‌، جا به‌شێوه‌ی ته‌نیا یا گروپ بێت. له‌شێوه‌كانی: ئاماده‌كردن و خوێندنه‌وه‌ی ووتار له‌ كۆنفرانسه‌كاندا، به‌یاننامه‌ بۆ بۆنه‌و رووداوه‌كان، لێدوان له‌سه‌ر بابه‌ته‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ئاماده‌بوون و به‌شداریكردن له‌ كۆنفرانسه‌ جیهانیه‌كان (فرنسا، بریتانیا، مالیزیا، ...). له‌گه‌ل ئه‌وه‌شدا پرۆژه‌ی نووسینی تایبه‌تم هه‌یه‌ كه‌ له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا بلاو ده‌بنه‌وه‌.
 
 
هه‌واڵ: گۆڕانكاریه‌كان له‌م چه‌ند ساڵه‌ی دوایدا له‌ كوردستان و عێراقدا گۆرانكاری زۆر خێرا و گه‌وره‌ روویداوه‌، له‌ ناو ئه‌و گۆرانكاریانه‌ و گه‌رانه‌وانه‌تدا به‌حوكمی چاودێری خۆت ره‌وشی چه‌پ چۆن ده‌بینیت له‌ كوردستان و عێراقدا؟

 
رێگا ره‌ئوف: “مه‌سه‌له‌ی چه‌پ تا راده‌یه‌ك له‌ شاری به‌غدا باشه‌، هه‌ستی پێده‌كه‌یت كه‌ به‌حه‌زه‌رێكی زۆر گه‌وره‌وه‌ كار ده‌كه‌ن تا بتوانن دریژه‌ بده‌ن به‌كاره‌كان كه‌ پێم وایه‌ زۆر باشه‌ و سودیان له‌ ته‌جروبه‌ی كوردی بینیوه‌ هه‌رچه‌ند هیچ كام له‌وانه‌ ئه‌ندام و كادیری كۆنی چه‌پ نین. هه‌ڵسوراوانمان له‌ به‌غداد له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دان كه‌شتی زۆر حه‌ساس نه‌جولێێنن كه‌ پێم وایه‌ ئه‌مه‌ شتێكی باشه‌. چه‌پ له‌ كوردستاندا زۆر لاوازه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ی ئازادی برێك زیاتره‌ به‌به‌راوورد به‌ شاره‌كانی ناوه‌راست و خوارووی عیراق”. ده‌توانین بڵێین ره‌وشی چه‌پ به‌تایبه‌تی له‌چه‌ند شاریكی عێراقدا به‌هێزتره‌.
 
 
هه‌واڵ: له‌ كوردستان ره‌وشی ژن چۆن ده‌بنیت؟

 
رێگا ره‌ئوف: “ئه‌وه‌ی له‌م 2 ساڵه‌ی دوایدا كه‌ به‌به‌رده‌وام چاودێریم كردبێت رێكخراوه‌ی ژنان زۆر زیادی كردووه‌، پاره‌یه‌كی بێشووماریان بۆ سه‌رف ئه‌كریت، ژماره‌ی رۆژنامه‌كان زیادیكردووه‌، به‌ڵام وه‌كو ئاستی سیاسی و رۆشنبیری ژنان، تیژی له‌ قسه‌و باسه‌كانیان بۆ داكۆكیكردن له‌ دۆسیه‌كه‌و فشارله‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات زۆر لاوازه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ی یه‌كلاییكردنه‌وه‌ی كیشمه‌كیشه‌كانه‌.
 
 
هه‌واڵ: ره‌وشی رۆژنامه‌گه‌ری چۆن ده‌بینیت؟

 
رێگا ره‌ئوف: “ئه‌مه‌ ئه‌و به‌شه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێم بازی گه‌وره‌ی داوه‌، له‌ ده‌ورانێكدا كاری رۆژنامه‌وانیمان ده‌كرد ده‌ورانیكی زۆر لاواز بوو هه‌ر له‌كه‌می وه‌ نه‌بوونی ئیمكانیاتی ماددییه‌وه‌ بیگره‌ تاده‌گات به‌ نه‌بوونی ده‌زگا ته‌كنیكیه‌كانی چاپ و كۆمپیوته‌ر، به‌لام بزوتنه‌وه‌یه‌كی هێرشبه‌ری رادیكاڵ و سه‌ربه‌خۆ بوو به‌تایبه‌ت له‌ده‌سه‌لات، هه‌رچه‌ند ئێستا رێژه‌كه‌ زۆر زۆره‌ به‌ڵام زۆربه‌یان سه‌ر به‌ده‌سه‌ڵات و حیزبه‌كانن. یان له‌ ئاستێكدایه‌كه‌ گه‌شه‌ كردنی لاوازه‌”.
 
 
هه‌واڵ: غیابی چه‌پ له‌ كوردستاندا گه‌شه‌كردنی لایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كانی هاوسه‌نگ كردووه‌، له‌به‌رامبه‌ردا لایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كان گه‌شه‌یان كردووه‌، وه‌ك ئاگادارین له‌ كوردستاندا كۆمه‌ڵێك دۆسیه‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن ئیسلامیه‌كانه‌وه‌ ته‌حریك ده‌كرێت، بووه‌ته‌ هه‌رای كۆمه‌ڵگا، كه‌ دواین شت سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و یاسای وه‌زاره‌تی رۆشنبیری له‌سه‌ر وشه‌ی جێنده‌ر گه‌رانه‌وه‌ و داوای ته‌وزیح ده‌كات به‌ ئیعترازی چه‌ند مه‌لایه‌ك، كۆكردنه‌وه‌ی كتێبه‌كه‌ی قوبادی جه‌لیلزاده‌ له‌ بازاره‌كان له‌لایه‌ن لیژنه‌ی فه‌توای په‌رله‌مانه‌وه‌، بۆچوونی تۆ بۆ ئه‌و وه‌زعه‌ چیه‌؟

 
رێگا ره‌ئوف: “بزوتنه‌وه‌ ئیسلامیه‌كان به‌گشتی له‌ كوردستاندا هه‌میشه‌ له‌ كێشمه‌كێشمدا بوون به‌رانبه‌ر بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازانه‌ی ژنان بۆیه‌ زۆر چاودێری ده‌كه‌ن و هه‌وڵ ده‌ده‌ن كه‌ به‌ری پێبگرن، چونكه‌ پیشكه‌وتن و به‌ره‌وپیشچوونی بزوتنه‌وه‌ی ژنان به‌ر له‌هه‌ر شتێك له‌ دژی دین ده‌وستێته‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی دین رێگرێكی زۆر بنه‌ڕه‌تیه‌ له‌به‌رده‌م دۆسیه‌ی ژندا، بۆیه‌ هه‌میشه‌ ئه‌م كێشمه‌ كێشمه‌ به‌لایه‌كدا ده‌شكێته‌وه‌ یان ئه‌وه‌تا چه‌پ ده‌یباته‌وه‌ یان ئیسلامیه‌كان، به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێگای پرسیاره‌ مه‌وقیفی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا، بۆیه‌كرۆژ له‌ شوێنێكدا لێدوانێكی نه‌دا بڵێت ئێمه‌ لایه‌نگری دۆسیه‌ی ئازادی ژنان و پیاوانین له‌ كۆمه‌ڵگادا. وه‌زاره‌تی ئه‌وقاف یه‌كێكه‌ له‌ وه‌زاره‌ته‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم، بۆیه‌ نابیت كۆنترۆڵی هه‌موو وه‌زاره‌ته‌كانی دیكه‌ بكات به‌ ده‌لیلی دین. ده‌سه‌ڵات ده‌بێت ئه‌مه‌ یه‌كلایی بكاته‌وه‌، كاتێكیش ده‌سه‌ڵات خۆی بێده‌نگ كردووه‌، پێموایه‌ به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان رازی بوونه‌ له‌گه‌ڵ ئیسلامیه‌كان، چونكه‌ بزوتنه‌وه‌ی یه‌كسانی خوازی ژنان بزوتنه‌وه‌یه‌كه‌ دوژمنی زۆره‌. ئه‌گه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم راشكاوانه‌ به‌رگری بكات له‌ وشه‌ی جێنده‌ر یان دۆسیه‌ی ژنان، ئیسلامیه‌كان ناتوانن ئه‌وه‌نده‌ كاریگه‌ر بن، ته‌نانه‌ت بۆ مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆشیان پێویستیان به‌وه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامیه‌كان به‌رته‌سك بكه‌نه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ دژی بزوتنه‌وه‌ی ژنانن سبه‌ینی دژی ده‌سه‌لاتن. ئیسلامیه‌كان ته‌نها به‌وه‌ رازی نابن كه‌ پاشه‌كشه‌ به‌ژنان بكه‌ن، به‌ڵكو ئامانجی سه‌ره‌كی ئه‌وان گرتنی ده‌سه‌لاته‌.
 
 
هه‌واڵ: په‌یامی تۆ بۆ خوێنه‌رانی هه‌واڵ چیه‌؟

 
رێگا ره‌ئوف: “شتێكی تایبه‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بزوتنه‌وه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان هه‌میشه‌ به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌ڕوات ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ببین یان نه‌بین، به‌ڵام هیوادارم ئێمه‌ له‌ ئاینده‌دا ده‌ور و كاریگه‌ری باشمان هه‌بێت بۆ به‌دیهاتنی مافه‌كانی ژنان.
 
 
 
پرۆفایل

 
رێگا ره‌ئوف له‌ ساڵی 1968 له‌دایك بووه‌ خاوه‌نی 3 كتێبه‌ كه‌ به‌ناونیشانی هاوارێك له‌ كوردستانه‌وه‌، بزوتنه‌وه‌ی ژنان له‌ كوردستان، له‌گه‌ڵ بیۆگرافی. خاوه‌نی بروانامه‌ی دبلۆم به‌شی ته‌كنه‌لۆجی موسڵ، ئێستاش دوا ساڵیه‌تی له‌ زانكۆی ستۆكهۆڵم بۆ كاری كۆمه‌ڵایه‌تی، ساڵی 1993 یه‌كێك بوو له‌ دامه‌زرێنه‌رانی رێكخراوی سه‌ربه‌خۆی ئافره‌تان له‌ ساڵی 1996- 1999 ، سه‌رنوسه‌ری رۆژنامه‌ی یه‌كسانی بوو، له‌ ساڵی 1997- 2000 یه‌كێك بوو له‌ دامه‌زرێنه‌رانی سه‌نته‌ری پارێزگاری ژنان.

 

+ نوشته شده توسط ريگا رئوف در شنبه بیست و سوم بهمن 1389 و ساعت 15:27 |